Halil Gashi www.halilgashi.com

The Beatles’s LOVE show is an amazing interpretive, circus-based artistic and athletic stage performance at the famous Mirage theatre in Las Vegas. Thousands of fans, world-renowned guest artists, and distinguished personalities enjoyed the extraordinary dance, theatre and music performance of the critically acclaimed and award winning dancer Halil Gashi. His solo act is truly an unforgettable experience for the audiences.

“When I got the call to come to Vegas to perform at the Beatle’s show I was very humbled and honored to be given this amazing opportunity by Cirque du Soleil. When I got there I was integrated into the show. I did a solo act in stage with over 4000 audience daily for 3.5 years. This was a dream come true for me. I always wanted to perform something that was different. Coming from a b-boying and break-dancing background, which I trained all my life, I had to change my choreography to fit in with the music and the Beatle’s show. This is exactly what I wanted to do as an artist, to grow into every other way from movement to acting, to find really who I am, to find myself as an artist. The show opened a totally different world for me. This is what I was looking for as a performer to be able to do what I love and follow my passion,” said Halil Gashi.

Halil Gashi’s performance received national critical acclaim after performing at the Grammy Foundation, Paul McCartney Tribute in Los Angeles.

As a renowned dance music arts teacher Halil Gashi is transforming the performing arts and is enriching learning opportunities for students. His workshops in Kosovo, Germany, France and UK have started a groundbreaking community outreach dance programs. His innovative programming inspired a new generation of groomed talented dancers and artists. Halil’s teaching workshops focus on how to perform, how to present yourself and how to be free. He also incorporates dance, movement and painting and is the creator of a new artistic genre called “movement painting”.

“I started painting, experimenting with paint and dance and different ideas I am still searching my painting style. I want to work a lot more on painting and movement. If you  see a choreography how would that look as a painting? I want my painting to explore it in conjunction with movement, painting and dance. I enjoy it a lot and I want to do it a lot more. I can express myself in a different way,” explained the talented Halil Gashi.

Halil Gashi’s “movement/dance painting”

Halil’s extraordinary abilities are not limited to a single arts discipline or area of artistic endeavor. Halil Gashi has been honored by United States Congress as a profound artist, who has encouraged the arts and offered inspiration to others through his distinguished achievements, artistic excellence and support. Halil Gashi has received several prestigious awards including best dancer, best fashion model and best body. In 2010 Halil Gashi was honored by Las Vegas Mayor Oscar Goodman for his artistic legacy. And in 2013 Halil Gashi was recognized by Senator Harry Reid as an extraordinary individual who has made significant contributions to the artistic landscape of the community, in particular the performing arts. In 2013 Halil was honored by NY Elite Magazine with the “2013 Distinguished Artist Award” in the Extraordinary Talent category. This prize was awarded to Halil as an accomplished artist of recognized stature with a history of creative excellence and accomplishment in the arts.

“I am thrilled to have met the honorable Mayor Goodman. The mayor’s office has an ongoing effort to recognize talented artists. Additionally, I am happy to see that Senator Reid’s office has shown great support for artistic endeavors. In my own unique way I try to contribute and make our community rich. It is amazing to have such support and inspiration not just from other artists that I meet, but also political leaders,” said Halil Gashi.

Halil Gashi, (cast of LOVE, Cirque du Soleil) and Mayor Oscar Goodman, Las Vegas

Eugen SHEHU

  Në përgjithsi çështja çame, ndonëse e lindur menjëherë pas Konferencës së Londrës të vitit 1913, vijoi në mënyrë tragjike në krejt deceniet që rodhën më pas.Shteti helen, për të shkombëtarizuar këto vise, vuri në radhët e parat ë forcave të veta,pikërisht andartët, këta ultranacionalistë helen, të cilët për t’iu shpëtuar burgjeve për krimet që patën bërë ndaj vëllezërve të tyre të një gjaku, nuk munguan të ndërmarrin gjithfarë kryqzatash ndëshkuese ndaj shqiptarëve etnikë, jo vetëm në Camëri por edhe në vise të tjera të Greqisë në të cilën jetonin prej vitesh. Siç kemi përmendur edhe më lartë, reprezaljet e helenëve ndaj shqiptarëve etnikë në çamëri, në fillim të viteve të 30-të të shekullit të kaluar, erdhën duke u shtuar. Përballë situatës tejet të rëndë, ishin me dhjetra e dhjetra familje, të cilat pa patur as minimumin jetik, duke dashur të mos haroheshin nëpër shkretëtirat e Anadollit, kapërcenin në mënyrë të fshehtë kufirin politik me Shqipërinë, duke kërkuar drejtpërsëdrejti mbrojtjen e shtetit amë.Në këto vite, me dhjetra familje patën vërshuar në Shqipëri, si prej Preveze e Filatit ashtu edhe nga Praga,Janina apo Pramithia.Në këto kushte,Mbreti i shqiptarëve Ahmet Zogu, duke paraparë se ky vrull emigrimi drejt shtetit amë ishte i pandalshëm dhe krejt i natyrshëm, dha porosi pranë Ministrisë së ekonomisë, në ato vite, të ngrihej, posaqërisht për këtë problem Zyra e Emigracionit.Merret lehtësisht me mend se nuk ka qenë rastësi vendosja në funksionin e kryetarit të kësaj zyreje, të intelektualit çam Ruhi Deliu me origjinë nga Margëllçi i Camërisë.Pikërisht me nismën e kësaj zyre, shteti shqiptar i asaj kohe, ngriti edhe tri fshatra për të pritur çdo rast banorë të tjerë nga çamëria, të përndjekur me mjete nga më monstruozet prej Athinës Jo pa qëllim këto fshatra u ngritën në Qarkun e Gjirokastrës ( pranë kufijve brutalë të vendosur më 1913 ) pasi këto familje shqiptarësh etnikë, do të mund të ktheheshin nesër, në karakolle të parat ë qëndresës shqiptare në rast sulmesh të andartëve grekë.

  Në fillim të vitit 1934, Qeveria shqiptare i dërgoi përfundimisht Athinës, ultimatumin se nëse nuk shiheshin të drejtat e shqiptarëve etnikë në Camëri, do të merreshin masa kundërvepruese ndaj minoritetit grek në Shqipëri.Kuptohet Qeveria Shqiptare nuk mund të merrte fushata ndëshkimore, por së pari u mjaftua me mbylljen e shkollave në gjuhën greke dhe në vend të tyre vendosi mësues të gjuhës shqipe. Këtë veprim, atdhetari shqiptar në Gjenevë, Lec Kurti e shpjegoi si parakusht për çeljen e shkollave shqipe në Camëri, ku gjuha amtare po harrohej, ku të pakët mësues të shqipes dergjeshin varreve apo ishin vrarë prej thikës së kriminelëve të Athinës. Qeveria greke pamvarsisht prej premtimeve në Lidhjen e Kombeve në Gjenevë, ndërmori këtë radhë një vargmasash prej propagandistike, për t’a shmangur sa më shumë problemin kryesor, gjenocidin etnik nëpërmjet bandave të të ashtuquajturit Vorio Epir.Ishin pikërisht këto banda që ndërsa u vërsulën me valë sulmesh të reja ndaj popullsisë së pambrojtur çame, organizuar edhe në Athinë, përpara ambasadës shqiptare aty, një demonstratë duke hedhur parulla deri në djegjen e shtëpive shqiptare në çamëri.Këto demonstrata ku shihej qartë dora e Athinës, vijuan më pas në qytetet shqiptare brenda kufijve politik të Greqisë, siç ishin ;Filati,Patra,Janina etj.Veprimet të tilla ( ndonëse paqësore prej frike) mbështetësit e teorisë për Vorio Epirin organizuan edhe pranë konsullatës greke në Gjirokastër.Por kjo demonstratë nuk zgjati veçse disa minuta, pasi sheshi i qytetit në fjalë u mbush me shqiptarë me flamuj kombëtar në duar duke kënduar këngë të shumta, deri edhe për trimat e Camërisë.Pas kësaj, Athina u tërhoq, ndonëse vijonin të shkruheshin në pothuaj të gjitha qytetet,“vullnetarë“ për të shpëtuar Vorio Epirin.Madje vetë shtypi grek, në tetorin e vitit 1934, nuk mungoi të publikojë edhe grupin që do të drejtonte veprimet.“Këto u janë besuar z.Kristo Kristovasili-President, z.Ilia Sukaris-ushtarak,z.Teodor Mergios-avokat“. ( Arkivi Qëndror i Shtetit-Tiranë. Fondi 35 , dosja 28, fleta 281 ).

Ndërkaq edhe vetë Athina, gjatë kësaj periudhe ndihej e futur keqaz në kështjellën e krizave politike, ekonomike, sociale dhe ushtarake.Një grup oficerësh të Athinës, më 2 mars 1935, pasi kishin bërë për veti disa oficerë me pushtet në marinë, mundën të hedhin në duar dy kryqëzorë dhe tri destrojerë të paisur plotësisht me municione luftarake. Të nesërmen me këto paisje tejet moderne të asaj kohe, grupi i oficerëve që organizuan grushtin e shtetit, iu drejtuan Kretës, aty ku ishte strehuar Venizellosi.Me urdhër të njërit prej këtyre oficerëve, kolonel Canakaqis, me të vënë këmbë në tokë, ushtarët grekë pushkatuan dy prej mbështetësve kryesorë të venezillosit, guvernatorin e deriatëhershëm si edhe guvernatorin aktual. Pasi muarën Kretën terroristët grekë vodhën dhe plaçkitën ç’të mundnin dhe aty ku hasnin në kundërshtime vepronin me thika apo me bajoneta të pushkës.Athina u tremb keqas nga kjo ngjarje dhe filloi të reagojë menjëherë. Ajo dërgoi flotën e saj detare sidomos rreth Kretës, duke dashur të shmang sa më shpejt të ishte e mundur katastrofën që po i kanosej.Rreth 7-8 mijë forca ushtarake ngarendën të mbysin puçin ushtarak me çdo çmim. Ndonëse terroristët u gjendën të rrethuar, falë armatimeve dhe teknikës luftarake që dispononin, ata mundën t’i shmangeshin goditjes së drejtpërdrejtë me ç’rast mundën të shpëtojnë kokën disa prej ishujve në afërsi të Rodit, të cilët ndodheshin ç’prej vitit 1912, nën protektoratin Italian.

Një prej gjeneralëve që ndoqi me „mllef“ të madh, deri në fund, terroristët-miq të tij,gjatë asaj kohe ishte greku famëkeq Jani Metaksa. Ai mundi të përfitonte nga rrëmuja e kaosi që sundonte në Greqi, për të mbledhur rreth vehtes mjaft prej ushtarakëve të pakënaqur nga qeverisja e mëparshme.Në këtë mënyrë dinakëria e Metaksës nuk nguroi të vinte në veprim edhe një mekanizëm politik tjetër. Ai dhe oficerët të cilët e shoqëronin, shpallën se duhej rikthyer në pushtet Mbreti i Greqisë, Gjergji, kinse ai kishte përkrahjen  e Europës dhe do të mund të përcillte në Athinë këtë përkrahje. Këtu vlen të thesojmë, se shumë prej qeveritarëve në vitin 1935, shpallën publikisht se e njihnin Mbretin Gjergji dhe prisnin rikthimin e tij në fron, dhe natyrisht se ndaj kësaj oferte edhe vetë Mbreti i Greqisë nuk mund të rrinte duarkryq.Ai organizoi një fushatë të tërë politike e propagandistike për lejimin e marrjen së fronit mbretëror.Një prej parakushteve të këtij rikthimi ishte vendosja e metaksës në krye të forcave ushtarake. Kështu, më 21 prill 1936, gjeneral metaksa u vu në krye të qeverisë së Athinës.Shumë prej çështjeve shtetërore do të mbuloheshin këtej e tutje prej tij, gjithashtu „komanda uhstarake detare dhe tokësore shpallën vartësinë e tyre ndaj qeverisë së kryesuar nga Metaksa“(Gazeta „Besa“ – Tiranë 29 prill 1936 , faqe 4 ).

  Pas fitores së fashizmit në Gjermani, Itali e Spanjë në Ballkan për të parën herrë kjo ideologji e urryer vendosej në Greqi.Edhe fashizmi nuk pyeti aq shumë për fatin e popujve ku lindi dhe u zhvillua, ai u tregua tiran sidomos në ata popuj të cilët nuk e përqafuan.Veçanërisht një prej dimensioneve më kriminale të fashizmit ishte lufta e hapur e tij ndaj minoriteteve apo vendeve që historia në mënyrë krejt cinike i copëtoi për të kënaqur orekset shovene të Fuqive të Mëdha.Kështu ndodhi edhe me shqiptarët etnikë në Camëri.“Në gushtin e vitit 1936, mevendosjen e diktaturës fashiste nga Metaksai, viktima e parë sihte popullsia çame.Fashistët e orës së parë, tregëtari Stavri Koçoni dhe oficeri i gjandarmërisë Zambeta filluan goditjet sistematike në Filat,Pituljetë dhe Gumenicë për zhdukjen e popullsisë çame.U shkua deri atje sa populli i Paramithisë u ndalua me violencë të fliste në gjuhën shqipe.Qeveria greke bëri çmos që të përçante popullsinë duke u përpjekur të kundërverë të krishterët shqiptarë ndaj atyre myslimanë.Kjo politikë shtetërore nuk kaloi pa lënë gjurmë pasi popullsia e këtyre zonave në shumicën dërmuese ishin të paarsimuar dhe sa për rrethet intelektuale, këta nuk mund të komtrollonin situatën“.(Gaze“Camëria“shtator 2002)

  Ngase pushteti vendor administrativo-ushtarak, ishte kurdoherë në duart e grekërve, edhe në fshatin më të largët të Camërisë, Athina u përpoq të sinkronizonte veprimet me çdo mjet, me këtë pushtet për të shkombëtarizuar shqiptarët etnikë brenda kufijve politik të saj.Në këto momente, e ideuar prej Athinës erdhi porosia për të zhdukur sa më parë emrat e fshatrave shqiptarë, duke dashur të fshinte në këtë mënyrë simbolet e memories kombëtare. Kështu, brenda pak javëve u ndryshuan emrat në shqip të fshatrave ;Spatari,Golbaqi,Picari,Varfanji,Arpika dhe u zavendësuan këta me emra grek si ;Trikoforo,Ella,Aetos,Parapotume,Perdhika etj. Sikur puna të kish mbetur me kaq, ndofta shqiptarët etnikë nuk do të mërziteshin aq shumë,pse ata nuk do të haronin askurrë emrin e fshatit ku patën jetuar gjysh-stërgjyshërit e tyre.Por fjala është fill pas vendosjes me dhunë të këtyre emrave, në këto fshatra u panë kolonët e parë helenë,ardhur familjarisht prej ishujve të largët të Greqisë.Të përkrahur nga pushteti vendor dhe sidomos nga xhandarmëria greke, këta kolonë u vendosën në shtëpitë më të mira të këtyre fshatrave, duke përzënë prej andej shqiptarët etnikë të pambrojtur, kinse dikur ata patën qenë fshatra helene por i patën zaptuar „barbarët“ shqiptarë. Tanimë operacionet ndëshkimore ndaj popullsisë së pambrojtur çame organizoheshin dhe drejtoheshin jo vetëm me urdhër të Metaksës por me vetë miratimin dhe bekimin e Mbretit të Greqisë.Për ta patur nënkontroll sa ma të plotë dhe për të vepruar në mënyrë sa ma energjike për shkombëtarizimin e këtyre trevave shqiptare, Metaksa urdhëroi një ndarje të re administrative për krejt Camërinë duke e copëtuar dhe afruar komandën helenike vendase me qarqet antishqiptare të Athinës.Në këtë mënyrë Camëria e Mesme dhe Camëria veriore u shpallën njësi administrative më vehte me kryeqendër Gumenicën, ndërsa Camërinë Jugore e copëtuan midis qyteteve dhe fshatrave greke, për të pasur sa më të lehtë kolonializimin e tyre.“ Përballë pushtetit të papërgjegjshëm shtypës e shovenist të Metaksait, çamërit u gjendën krykëput të pambrojtur, e vetmja mënyrë e mbrojtjes për ta u bë besëlidhja apo betimi i kahershëm, shtimin dhe fuqizimin e të cilit, ata vetëvetiu e ndjenë si kushtin më të domosdoshëm.Ai i mbajti të bashkuar gjatë gjithë kohës së diktaturës.Dhe nëse plot nga burrat e rrezikuar mund të shpëtonin nga zhdukja, kjo ndodhi pikërisht për hirë të atij bashkimi besëlidhës.Falë atij betimi mjaft atdhetarë të rrezikuar u arrit të kaloheshin fshehurazi brenda kufirit të shtetit shqiptar“.(I.D.Hoxha „Viset Kombëtare shqiptare në shtetin grek“ Tiranë 1998, faqe 247 ).

  Dinakëria greke do të nxiste sidomos grindjet midis shqiptarëve qysh se këta mësonin fjalët e para në gjuhën e tyre.Me një plan të përcaktuar deri në imtësi, fëmijët e krishterë shqiptarë, me të lindur dërgoheshin në kishë dhe pagëzoheshin me emra grek.Më pas, nëpër vitet që po vinin këta fëmijë do të ngulitnin mirë në kokë fjalën e priftit e cila (kinse merrej fjala e Zotit) sipa të cilit ,“kush nuk është i krishterë, është armiku ynë !“.Kjo armiqësi e cila ushqehej me aq „kujdes“ prej priftërinjëve grek, tek fëmijët e krishterë shqiptarë, duam apo s’duam ta pranojmë sot, hapi hendek të thellë në vitet që pasuan në Camëri, midis popullsisë shqiptare të krishterë dhe asaj myslimane të çamërisë.Kjo pasi fëmijët duke u mbrojtur me fjalën e priftit grek dhe duke qenë larg ndikimit të atdhetarëve të vërtetë të Camërisë, dalëngadalë harruan traditat dhe kodet morale-zakonore të shqiptarëve, iu përshtatën më tepër mentalitetit helen duke u asimiluar krejtësisht përgjatë decenieve që kapërcyem.Në librin e tij studimorë me titull,“Istoria tis periohijes Igumenicas 1900-1950“të autorit I.G.Sharra,diku ku flitet për armiqësinë e mbjellë midis fëmijëve shqiptarë të besimeve të ndryshme fetare, shkruhet se ata arrinin deri sa „t’i çanin kokën me gurrë njëri-tjetrit“.

Ndërkaq një tjetër interesim ishte për djemtë e vegjël të Camërisë, në mbrendësi të kufijve të shtetit amë shqiptar.Ata jo vetëm që ndjenin lirinë mbi supe por ishin të kënaqur që mësonin së toku me bashkëkombasit e tyre, qofshin këta të krishterë apo myslimanë.Për më tej, meqenëse fshatrat me shqiptarë të ardhur nga Camëria sa vinin e shtoheshin, për shkollimin sa më të plotë të këtyre djemve u vendos që të ndërtohej në Sarandë edhe një kovikt model, një ndërtesë e vogël ishte paguar prej disa atdhetarëve çamë por klasat sa vinin e shtoheshin.Shtapi shqiptar i asaj kohe na bën  me dije se ; „Kovikti Camëria“ përmbledh në gjirin e vet një numër të madh nxënësish, të përbërë nga djem të viseve të ndrashme të Shqipërisë së lirë dhe irredente, të cilët marrin aty dritën e parë të kulturës shqiptare… Në një bashkëfjalim që pati drejtori ynë me kryeministrin Koço Kota, në lidhje me konviktin në Sarandë, vuri re se kryetari i qeverisë është në dijeni të plotë të kësaj çështjeje dhe interesohet me zemër për realizimin e saj.“Vetë Mbreti ynë, i deklaroi kryeministri,ka urdhëruar Ministrinë e Arsimit që të hyjë në marrveshje me Kryqin e Kuq Shqiptar që të ndërtohet sa më shpejtë godina që i nevoitet koviktit „Camëria“. ( Gazeta „Demokratia“ Gjirokastër  25 korrik 1937 ).

  Edhe gjatë vitit 1938 qeveria fashiste greke vazhdoi në mënyrë sistematike dhunën e saj të pashembullt ndaj banorëve të pafajshëm të Camërisë.Mbreti i Greqisë, në unison me dhunën koloniale shovene të Musolinit dhe Hitlerit, ndërmorri një varg reformash administrative, posaçërisht për të përzënë shqiptarët prej vatrave stërgjyshore dhe për t’i kolonizuar ato treva me popullin helen.Fashizmi i cili po pushtonte çdo ditë e më shumë territore të reja e fashiti edhe atë luftë të shtetit shqiptar në mbrojtje të bashkëkombasve të vet.Diplomacia evropiane u gjend e papërgaditur dhe nuk mund të merrej me zërat e popujve të vegjël që shtypeshin e dhunoheshin, ndërsa harta e Evropës çdo ditë Caktonte kufij të rinj.Në këto kushte plaga e gjenocidit helen ndaj trevave të Camërisë vazhdonte të rishte gjak.

Bern-Zvicër

]]> http://prishtinapress.info/thellimi-i-tragjedise-came-ne-vitet-1934-1938/feed/ 0 http://prishtinapress.info/rreth-debatit-per-rishikimin-e-historise-ne-tekstet-shkollore/ http://prishtinapress.info/rreth-debatit-per-rishikimin-e-historise-ne-tekstet-shkollore/#comments Fri, 05 Apr 2013 23:33:49 +0000 Prishtina Press http://prishtinapress.info/?p=24592 Nga: Fatmiroshe Xhemalaj

Specialiste e historisë, Tiranë

 Këto kohë, kam lexuar në shtyp rreth debatit “për rishikimin e historisë, nën mbikëqyrjen e autoriteteve shtetërore turke”. Personalitete të shquar, nga e gjithë hapësira shqiptare, kanë nënshkruar një peticion për këtë problem.

Si specialiste me përvojë e historisë nw shkollat tona, me anë të këtij shkrimi, dëshiroj të marrë pjesë në këtë debat. Qëllimi është të ndihmoj sadopak në zhvillimin e vetëndërgjegjësimit, e reflektimit në pozicionin qytetar për historinë, që kjo të jetë nën kontrollin e meditimit të përdoruesve, interesave dhe fuqisë së tyre për të. Debati konstruktiv për këtë problem është i nevojshëm.

   Qëndrimet e mija në këtë debat mund të mbështesin ose të kundërshtojnë qëndrimet e ndryshme për këtë problem. Por ato përsëri ngelen qëndrimet e mija. Në këtë kuptim, ato mund të shërbejnë si material kritik, që mund të përdoret më tej nga të tjerët, për zhvillimin e debatit.

     Së pari, ndjehem mirë, që në debat marrin pjesë personalitete të shquara shqiptare, e aq më tepër që debatojnë për fushën e historisë, për të cilën kam studiuar dhe punuar shumë vite me radhë.

     Ndryshe nga shumica e personaliteteve, unë kam punuar në “klasa dhe auditorë të historisë”, mësimdhënëse dhe pedagoge, por jo vetëm. Këshilli i Europës, në bashkëpunim me Shoqatën paneuropiane të mësuesve të historisë, EUROCLIO, si dhe organizma të tjerë europianë, më kanë përfshirë në një sërë konferencash dhe veprimtarish, për mësimdhënien e historisë shkollore, për vite me radhë.

  Ndjehem mirë, kur diskutohet për historinë shkollore, pasi ajo është një fushë, që u përket të gjithë qytetarëve. Fëmijët e tyre mësojnë në shkolla dhe besoj se ata nuk duan që ata të mësojnë “falsifikimin”, “mashtrimin”, “dogmat”, të paragjykojnë të “tjerët”, etj., etj.

      Robert Stradling, një ndër ekspertët e shquar të Këshillit të Europës, shkruan:

      “Historia, që mësohet në shkolla, nuk është material vetëm i historianëve, mësuesve, i autorëve të librave  dhe i botuesve. Ajo është pronë publike.Politikanët, minoritetet etnike dhe gjuhësore dhe prindërit, në përgjithësi, shpesh ndjejnë, se  kanë të drejtë të ndikojnë në histori dhe në mënyrën se si mësohet ajo, më tepër se sa ndikojnë në matematikë, dituri apo gjeografi.

    Të parë në këtë këndvështrim, tekstet e historisë  janë pronë publike dhe se të gjitha grupet e njerëzve, brenda një vendi dhe vendeve fqinje, mund të kenë ndikime me vlerë në përmbajtjen e këtyre librave, në ilustrimin e tyre, në atë çfarë është hequr dhe është përfshirë, në korrektësinë e mënyrave të mësimdhënies dhe të të mësuarit të ndjekur nga autorët dhe nga praktika lidhur me çmimin, përshtatshmërinë e vlerën në para”.(“ Teaching 20^th –century European history”, nga autori Robert Stradling, botim i Këshillit të Europës).

      Përgjigja, se përse duhet debatuar për historinë shkollore, është brenda thënies së cituar. Debati, mbi rishikimin e historisë, ka qenë e do të jetë, përsa kohë do të ekzistojë shoqëria njerëzore. Ai është i natyrshëm, pasi historia dhe e shkuara, nuk janë e njëjta gjë. Historia është një debat për të shkuarën, por nuk është e shkuara vetë.

     E shkuara ka ndodhur dhe historia e shkruar është puna e historianëve për të pasqyruar atë, që ka ndodhur. Historianët ose edhe specialistët e fushave të tjera, duke shkruar për të kaluarën, nuk bëjnë gjë tjetër veçse e interpretojnë atë në mënyra të ndryshme, përmes debateve, të cilat janë gjithmonë në lëvizje. Në këtë kuptim, si një debat për të kaluarën, historia  do të ekzistojë. Debati nuk bënë gjë tjetër veçse kërkon të hedh dritë mbi atë, që ka ndodhur në të shkuarën dhe kjo, natyrisht, i bën mirë shoqërisë.

      Historia thërret që të rivlerësohet, me qëllim që të shmangen keqkuptimet.Ajo duhet rishikuar, rishkruar, aq herë sa të vërtetat historike të dalin në dritë, për probleme të caktuara historike.

    Por thelbi i debatit, mendoj se, nuk qëndron këtu. Pra, deri këtu, jemi të gjithë në një mendje. Personalitetet shqiptare janë kundër “rishikimit të historisë, nën mbikëqyrjen e autoriteteve shtetërore turke”. Unë mund të shtoja…autoriteteve shtetërore greke, serbe, italiane etj., etj. ose, më qartë, të vendeve të huaja.

Pra, personalitetet tona nuk janë kundër rishikimit të historisë, pasurimit të saj nën dritën e fakteve të reja, por kundër “mbikëqyrjes” së autoriteteve të shteteve të tjera, në problemet e trajtimit të historisë, në dy shtetet shqiptare.

Është e natyrshme se, çdo qytetar shqiptar, kur e lexon se tekstet e historisë shkollore po rishikohen “nën mbikëqyrjen” e një shteti tjetër, e kupton këtë si një cenim të rëndë të pavarësisë kombëtare, por jo vetëm. Me të drejtë, qytetari duhet të “ulëras” e të thotë “qeveri tradhtare”, për cilëndo qeveri, që e bën një gjë të tillë. Ju e shihni vetë, se përdorimi i fjalës “mbikëqyrje” preku ndërgjegjen kombëtare shqiptare dhe e nxori në pah debatin për këtë problem, i cili u bë i ditës tani.

Kur shkruajmë  në shtyp ose flasim në një debat, duhet të jemi të kujdesshëm në përdorimin e termave dhe koncepteve, nga njëra anë dhe, nga ana tjetër, nuk duhet të jemi sipërfaqësor në gjykimet tona. Në një debat, të shkruar ose të folur, nevojiten aftësi profesionale, informacion i saktë dhe i analizuar thellë. Po e shohim qartë, se termi “mbikëqyrje” solli një pështjellim mbarëkombëtar. Po, sa terma ose koncepte të gabuara mund të ketë në tekstet e historisë shkollore, të cilat paragjykojnë “të tjerët”, brenda ose jashtë vendit?

Unë mund të pohoj për publikun, se e njëjta gjë ndodhi në media me komisionin e përbashkët Shqipëri-Greqi, për rishikimin e teksteve të historisë shkollore të të dy vendeve, në vitin 2004. Nuk ishte peticion, por në shtyp pati dy qëndrime: njëri, që e shihte këtë bashkëpunim për të gërshetuar dhe afruar mendimet për paqen në Ballkan dhe tjetri, që e shihte si një komision “tradhtarësh”!

Në përbërje të këtyre komisioneve, janë personalitete që, në një mënyrë ose në një tjetër, kanë një ndihmesë mjaft të çmuar, jo vetëm në shërbim të Kombit Shqiptar, por edhe në krijimin e klimës së paqes rajonale edhe më gjerë.

Po, në fakt, cila është e vërteta e këtyre komisioneve? Pse Ministria e Arsimit dhe e Shkencës e Republikës së Shqipërisë, më 2004 dhe, së fundmi, ajo e Republikës së Kosovës, kanë krijuar grupet e ekspertëve për të rishikuar tekstet e historisë shkollore?

 Pas rënies së komunizmit, në kuadrin e reformimit tërësor të sistemit arsimor, edhe mësimdhënia e historisë pësoi ndryshime. Këto filluan që nga synimet dhe objektivat e lëndës, krahasuar këto me ato të para viteve 1990 dhe në përqasje me kushtet e vendit dhe zhvillimet europiane.

 Kështu, para v. 1990, synimi përfundimtar i mësimdhënies së historisë ishte edukimi i të rinjve me ideologjinë marksiste –leniniste. Ky synim zinte vend në kurrikulën shkollore të asaj kohe dhe gjente zbatim në mësimdhënie dhe në tekstet e historisë.

Ndërsa pas vitit 1990, synimi kryesor i mësimdhënies së historisë u bë edukimi i të rinjve me qëndrime, të cilat ndihmojnë në krijimin e klimës së paqes, mirëkuptimit, bashkëpunimit, si në nivel kombëtar, ashtu edhe në atë rajonal edhe më gjerë.

Siç dihet, Shqipëria është anëtare  e Këshillit të Europës dhe e organizmave të tjerë ndërkombëtare, që punojnë për bashkëpunim dhe integrim edhe nëpërmjet mësimdhënies së historisë. Për rrjedhojë, ajo ka detyrimin të bashkëpunojë me vendet anëtare për probleme të paqes e mirëkuptimit midis popujve. Edhe krijimi i komisionit të ekspertëve, për rishikimin e teksteve të historisë, është bërë në këtë kuadër. Po citoj dy paragrafë, të këtyre rekomandimeve:

 “… Konventa Europiane e Kulturës, e nënshkruar në Paris, më 19 dhjetor 1954, u bëri thirrje shteteve nënshkruese të nxisnin studimin e historisë dhe të qytetërimit të njëri -tjetrit dhe t’i zgjeronte studimet e tilla edhe për pjesë të tjera të Europë”.

“…Zëvendës ministrat e Komitetit të Ministrave (është fjala për Komitetin e Ministrave të Këshillit të Europës, shënimi im), në tetor të vitit 2001, rekomanduan që qeveritë e shteteve anëtare, ndërsa respektojnë strukturat e tyre kushtetuese, situatat kombëtare e lokale dhe sistemet arsimore, duhet të hartojnë parimet, që janë të mbështetura në rekomandimet e dhëna në Appendix, së bashku me reformat më të fundit dhe ato të perspektivës, në të dyja fushat, atë të mësimdhënies së historisë dhe atë të trajnimit të mësuesve të historisë”.

 Pra, çdo shtet anëtar i Këshillit të Europës, duke respektuar kushtetutën e vendit të vet, mund të bashkëpunojë me shtetet anëtare, në fushën e mësimdhënies së historisë ose lëndëve të përafërta me të.

 Në këtë kuadër, me nismën e qeverisë së Republikës së Greqisë, më 4 nëntor 1998, në Tiranë, u nënshkrua Marrëveshja ndërmjet Republikës së Shqipërisë dhe Qeverisë së Republikës së Greqisë, për bashkëpunim në fushat e Arsimit dhe Kulturës, mbështetur në:

• Nenet e Konventës Europiane për kulturën;
• Aktin Përfundimtar të Konferencës për Sigurimin dhe Bashkëpunimin ,në Europë;
• Kartën e Parisit, për Europën e Re;
• Marrëveshjen e Miqësisë, Bashkëpunimit, Fqinjësisë së Mirë dhe Sigurisë, ndërmjet dy vendeve (firmosur në Tiranë, më 21 mars 1996).

   Në vijim të kësaj Marrëveshjeje, më 3 prill 2004, u nënshkrua në Athinë, “Programi për Bashkëpunimin Kulturor midis Qeverisë së Republikës së Shqipërisë dhe Qeverisë së Republikës së Greqisë, për vitet 2003-2005”, mbështetur në “Marrëveshjen e bashkëpunimit në fushat e arsimit, shkencës dhe kulturës, të nëntorit 1998, me synimin për të forcuar dhe thelluar bashkëpunimin arsimor, shkencor dhe kulturor midis vendeve”.

Po kështu, mbështetur në:

• Nenin 102 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë;
• Marrëveshjen ndërmjet Republikës së Shqipërisë dhe Qeverisë së Republikës së Greqisë,  për bashkëpunim në fushat e Arsimit dhe Kulturës;
• Programin për bashkëpunimin kulturor, ndërmjet Qeverisë së Republikës së Shqipërisë dhe Qeverisë së Republikës së Greqisë, për vitet 2003-2005,

më 2 dhjetor 2004, Ministria e Arsimit dhe Shkencës, me Urdhër Nr. 377, ngriti  grupin e ekspertëve,  që do të merrnin pjesë në Komitetin e Përbashkët, Shqipëri –Greqi, për të studiuar mënyrën e paraqitjes së historisë, gjeografisë, kulturës dhe ekonomisë, në tekstet shkollore.

Në fakt, Ministritë e Arsimit të vendeve respektive, e filluan bashkëpunimin me tekstet e historisë. Komiteti i përbashkët Shqipëri-Greqi ka bërë vetëm një takim, për këtë problem, në Athinë, në qershor të vitit 2007.

Problemet, që u trajtuan aty, ishin: filozofia dhe qëllimi i arsimimit në të dy vendet; procedurat e hartimit të programeve analitike mësimore dhe i teksteve shkollore të historisë; mënyra dhe metoda e funksionimit të Komitetit të   Përbashkët; parimet e përgjithshme, që duhet të përshkojnë mësimdhënien e historisë. Për takimin e radhës, iu la detyrë grupit të ekspertëve të secilit vend,  që të studionin tekstet e historisë për arsimin bazë.

Grupit të ekspertëve i kërkohej të analizoheshin tekstet, për të parë në se ka terma, koncepte, paragjykime ose trajtime të ngjarjeve historike, të cilat prishin klimën e paqes, ndërmjet dy vendeve dhe më gjerë.

Ja, përse Ministria e Arsimit dhe Shkencës, ngriti grupin e ekspertëve. Unë nuk dëshiroj të bëj “avokatin” e Ministrisë së Arsimit të Kosovës. Por, duke bërë një paralelizëm me debatin e ngritur rreth bashkëpunimit Shqipëri-Greqi, në fushën e mësimdhënies së historisë shkollore, në kuadrin e integrimit kombëtar, rajonal e më gjerë, nuk shoh asgjë të keqe në këtë bashkëpunim.

Bashkëpunimi nuk është në “mbikëqyrje” e asnjërit shtet, pasi secili shtet është i pavarur. A mund të ketë synime “të fshehta” në këto bashkëpunime, meqenëse nisma për rishikimin e teksteve vjen nga politika? Edhe mundet, por ne nuk duhet të merremi me këtë anë. Publiku duhet të shikojë rezultatet e grupit të ekspertëve. Në se këto rezultate janë jashtë objektivitetit historik, pra jashtë profesionalizmit e kundër interesave kombëtare, atëherë, natyrisht, që publiku ka gjithë fuqinë e mundshme të mos lejojë shtrembërimet historike, dogmat dhe propagandën politike.

Historia nuk shkruhet nga politikanët, sado që të përpiqen ata. Politikanët janë përdoruesit,  të mirë apo të këqin të historisë. Mendoj se mënyra, se si po trajtohet debati për këtë problem, është e gabuar. Mua nuk më shqetësojnë bashkëpunimet, sepse përsa kohë ato funksionojnë në rregull, është gjë e mirë. Mua më shqetëson përgatitja e të rinjve për jetën, nëpërmjet mësimdhënies në shkolla.

 Zhvillimet arsimore të çdo kohe, por sidomos të kohëve të sotme, kanë ngritur shqetësimin, se shkollat kanë nevojë të bëjnë më shumë për t’i përgatitur të rinjtë për jetën, në një botë  të karakterizuar nga diversiteti etnik, kulturor, gjuhësor dhe fetar. Përgatitja e të rinjëve për jetën, bëhet përmes lëndëve të ndryshme shkollore. Historia është një prej lëndëve, që mund të krijojë vlera qytetare, në se trajton me objektivitet ngjarjet dhe dukuritë historike. Në të kundërtën, mund të shkaktojë konflikte, kur mësimdhënia orientohet drejt paragjykimeve, për të “tjerët”.

 Mësimdhënia e historisë në shkollë, pra, është një çështje delikate, se nuk ka të bëjë vetëm me historinë e së kaluarës, por me proceset e integrimit brenda Republikës së Shqipërisë, Republikës së Kosovës, integrimin rajonal e atij europian. Është bërë shumë në fushën e historisë shkollore, me programet dhe tekstet, trajnimin e mësuesve, historianëve e pedagogëve.

Pavarësisht qeverive, që kanë ardhur dhe ikur, e majtë ose e djathtë,  Ministria e Arsimit dhe e Shkencës e Republikës së Shqipërisë, ka bashkëpunuar me organizma kombëtare dhe ndërkombëtare, në fushën e mësimdhënies së historisë, si: me Këshillin e Europës, UNESKO, EUROCLIO, CDRSEE, OSBE, UNDP, UNICEF etj., etj., që punojnë për integrim, nëpërmjet kurrikulave shkollore.

Edhe brenda vendit tonë veprojnë shoqata ose qendra të ndryshme për proceset e integrimit, nëpërmjet lëndës së historisë, si Shoqata e Mësuesve të Historisë “Rinia dhe Historia”, Shoqata e Historianëve etj., të cilat kanë bashkëpunuar me Ministrinë e Arsimit e Shkencës dhe organizmat europianë, në fushën  e mësimdhënies së historisë shkollore.

Kështu, mund të përmendim se, në bashkëpunim me Këshillin e Europës, në vendin tonë janë zhvilluar 3 konferenca ndërkombëtare. Aty kanë referuar historianë, specialistë të historisë, mësues të historisë, jo vetëm nga vendi ynë, por edhe nga vendet ballkanike dhe europiane. Këto konferenca kanë pasur në qendër të vëmendjes situatën e mësimdhënies së historisë në Shqipëri, krahasuar kjo me realizimin e standardeve europiane, të pranuara edhe nga Shqipëria. Këtu nuk mund të mos përmendim, ndihmesën e çmuar të znj. Alison Cardëell, ish-Drejtore e Drejtorisë për mësimin e historisë në Këshillin e Europës(Strasburg). Me konferencat ndërkombëtare, që organizoi në Shqipëri, solli përvojat më të përparuara të kësaj fushe, trajnoi mësues të historisë dhe historianë për trajtimin e çështjeve të ndjeshme dhe kontraversale, në klasa dhe auditore.

Shoqata paneuropiane e mësuesve të historisë, EUROCLIO, në bashkëpunim me MASH dhe Shoqatën e mësuesve të historisë “Rinia dhe historia”, zbatoi projektin e Paktit të Stabilitetit, për Shqipërinë, Bullgarinë dhe Maqedoninë, “Ta kuptojmë të kaluarën, për të ndërtuar të ardhmen e përbashkët”.

Drejtorja ekzekutive e kësaj Shoqate, Joke van Der Leeë, së bashku me stafin e saj, ka ardhur disa herë në Shqipëri, në zbatim të projektit të sipërpërmendur. Kështu, pati një bashkëpunim mjaft të frytshëm me Ministrinë e Arsimit dhe Shkencës dhe Shoqatën e mësuesve të historisë së Shqipërisë. Hyrja e librit me burime historike për periudhën komuniste dhe post-komuniste, “Ta kuptojmë të kaluarën, për të ndërtuar të ardhmen e përbashkët” (që gjendet në bibliotekat e shkollave) është shkruar prej saj. Hyrja është me mjaft interes, pasi aty jepen parimet, se si mund ta shkruajmë historinë, si mund ta trajtojmë atë në klasa dhe auditore edhe kur trajtojmë periudha historike mjaft të ndjeshme dhe kontraversale.

 Rezultat i e projektit ishte botimi në shqip, anglisht, maqedonisht dhe bullgarisht, i librit me burime historike për periudhën komuniste e post-komuniste “Ta kuptojmë të kaluarën, për të ndërtuar të ardhmen e përbashkët”.

Projekti në fjalë  trajnoi mbi 70% të mësuesve të historisë në Shqipëri, përgatiti ekspertë të shkrimit të historisë për çështje të ndjeshme historike, i pajisi mësuesit shqiptarë, në Shqipëri, Kososvë e Maqedoni, me këtë libër ndihmës për ta.

Po kështu, Qendra për Demokraci dhe Pajtim, në vendet e Europës Juglindore, më qendër në Selanik, ka zbatuar në vendet e Ballkanit, pra edhe në Shqipëri, projektin e përbashkët të historisë, si rezultat i të cilit u hartuan katër libra pune, me dokumente historike (jo tekstë shkollore) për periudhat: Perandoria Osmane, Kombet dhe shtetet në EJL, Luftërat Ballkanike, Lufta e Dytë Botërore. Në kuadër të këtij Projekti, u zhvilluan një sërë trajnimesh me mësuesit e historisë për përdorimin e tyre, si libra ndihmës në procesin e mësimdhënies së historisë.

 Në qendër të punës së MASH, ka qenë edhe përgatitja e mësuesve të historisë në universitet, me kompetenca të larta akademike, psiko-pedagogjike, sociale dhe menaxheriale. Për këtë, u mbajt në Tiranë, një konferencë ndërkombëtare, bashkëpunim i MASH-it, universiteteve shqiptare që përgatisin mësues historie, universitetit të Vjenës, Këshillit të Europës etj. Aty referuan profesorë të Fakultetit Histori-Filologji, në Universitetin e Tiranës,  të Universitetit të Elbasanit, Shkodrës dhe Gjirokastrës, që përgatisin mësues të historisë. Profesori i Universitetit të Vjenës, Prof. Dr. Alois Ecker, mbajti  kumtesën, “Profili profesional i mësuesit   të historisë”, që u vlerësua shumë nga pjesëmarrësit. Gjithashtu,  Prof. Falk Pingel, ish-drejtor i Institutit George Eckert (Gjermani), i cili zhvillon projekte krahasuese në fushën e teksteve, me mbështetje të organizmave europiane, që kanë në qendër mësimdhënien e historisë shkollore,  nëpërmjet zyrës së UNESKO-s në Shqipëri, ka ndihmuar për mënyrën, se si shkruhen tekstet e historisë, duke bërë studime krahasuese në këtë drejtim.

 Në studimin e këtij Instituti, “Udhëzime të Uneskos për analizën dhe përmirësimin e teksteve”, faqja  6, jepet përfundimi: “Politikanët dhe specialistët e arsimit janë të shqetësuar, se kishin vërejtur që tekstet, veçanërisht ato të historisë, transmetojnë jo vetëm fakte, por edhe ideologji të përhapura, ndjekin prirjet politike dhe përpiqen t’i përligjin ato, duke i veshur me legjitimitet historik.”

Nga ana tjetër, është mbajtur në Shqipëri, në vijim të punës për përmirësimin e kurrikulës së historisë dhe gjeografisë, një konferencë kombëtare, për këto dy lëndë. Mësues të historisë dhe gjeografisë, historianë e gjeografë, specialistë të edukimit, në kumtesat e tyre treguan gjendjen e këtyre lëndëve dhe dhane mendime për përmirësimin e tyre.

 Këto veprimtari, që përmendëm më lart, janë një pjesë e vogël e atyre, që janë zhvilluar. Por rezultatet e tyre janë të mëdha. Ato krijuan klimën e bashkëpunimit, ndryshuan mendësi rreth rishikimit dhe rishkrimit të historisë, jo pse politika e do atë, por se duhen ndjekur proceset e integrimit kombëtar dhe ndërkombëtar, se paqja dhe vetëm paqja është rruga e vetme e bashkëjetesës.

Përfundimet e arritura qenë se historianët,  të cilët ende ishin shumica ata, që u përgatitën në kohën e komunizmit, kuptuan prirjet historike, proceset integruese, filluan që të trajtojnë periudhat historike nën dritën e fakteve, të cilat i nxorën nga thellësitë, ku ishin zhytur, të arkivave. Kurrikula e historisë shkollore nxori në pah qytetërimet, zbuti raportet, nga histori vetëm politike, në histori të qytetërimit etj., etj.

Siç edhe e theksova në hyrje të këtij debati, historia ka objekt të kaluarën, por nuk është vetë e kaluara. Si e tillë ajo vazhdimisht është në proces reflektimi, rishikimi e rishkrimi.

Por mësimdhënia e historisë shkollore, ka ende shumë rrugë për të bërë. Po përmendi këtu një shembull domethënës, që e përjetova në një orë mësimi historie, në arsimin bazë, ndërsa isha në klasë për ta vlerësuar atë. Mësuesja kishte zgjedhur atë ditë metodën e lojës së rolit, një nga metodat efektive të mësimit të historisë. Ajo ju kërkoi dy nxënësve (klasa e katërt fillore) që njëri të luante rolin e partizanit dhe tjetri rolin e ballistit. Pasi i ndau rolet, po prisnim që dy nxënësit të fillonin lojën. Pa pritur, nxënësi që do të luante rolin e ballistit, filloi të qajë dhe më pas, duke qarë, tha: “Jo, jo unë nuk dua ta luaj këtë rol”. Mesazhi ishte i qartë. Besoj edhe për ju, lexues.

Por, gjithashtu, më duhet të them që, pavarësisht se tekstet e historisë ende kanë probleme të trajtimit të ngjarjeve, të paargumentuara objektivisht, falë punës së mësuesve të historisë, në klasat e mësimit të historisë mbizotëron toleranca e mirëkuptimi. “Të jesh mësues në kohën e sotme, do të thotë të jesh sa i shqetësuar, po aq dhe sfidues” (P.H.Hirst dhe R.S.Peters, “The logic of Education”, London, 1971).

Në këndvështrimin tim, tekstet e historisë kanë probleme të përmbajtjes. Pothuajse, të gjitha periudhat kërkojnë më shumë dritë shkencore. Por  periudha, si ajo luftës kundër fashizmit italian e nazizmit gjerman, periudha e komunizmit, qëndrimi ndaj figurave historike, si ndaj Mbretit Zog, udhëheqësit komunist Enver Hoxha etj., etj., kërkojnë një trajtim më objektiv.

 Përsëri po sjell një shembull nga gjimnazi i Bajzës, në Malësinë e Madhe. Kur i pyeta nxënësit e kësaj shkolle, se a kanë vërejtje për tekstet e historisë, ata pa ngurrim më thanë, se “po”. Vërejtjen kryesore e kishin për tekstin e historisë së popullit shqiptar. Sipas tyre, aty nuk kishte një temë, ku të trajtonte shtypjen e egër, që regjimi komunist i bëri asaj krahine dhe qëndresën e tyre, ndaj atij regjimi.

Në fakt, shumë punime janë bërë për të trajtuar luftën e popullit shqiptar kundër fashizmit dhe nazizmit. Kjo është trajtuar gjerë, si në punime të mirëfillta shkencore, ashtu dhe në gjini të tjera, si në letërsi, pikturë, skulpturë, kinematografi etj. Të gjitha këto punime së bashku kanë plotësuar,  kryesisht, aspektin politik e ushtarak të Luftës. Natyrisht, punimet, që trajtojnë këtë ngjarje historike, janë të rëndësishme, por trajtimi i ngjarjes vetëm për këto aspekte, nuk është i plotë.

Gjithashtu, botimet dhe debatet e pas vitit 1990, na lënë të kuptojmë se edhe për aspektin politik e ushtarak të Luftës II Botërore në Shqipëri, ka mjaft probleme të pandriçuara, madje edhe të falsifikuara. Për rrjedhojë, kjo ngjarje historike, në rrënjët e së cilës marrin jetë dhe probleme të sotme të shoqërisë shqiptare, duhet të vihet në fokusin e projekteve kombëtare e rajonale, me qëllimin e mirë për ta plotësuar e shkruar sa më drejtë atë.

Të rralla janë punimet e mirëfillta, të cilat trajtojnë atë, që kanë ndjerë e përjetuar shqiptarët dhe të tjerët, që kanë jetuar në Shqipëri, në atë periudhë të historisë së Kombit tonë. Punimet e plota e të mirëfillta do të plotësonin aspektin  social, ekonomik e psikologjik të ngjarjes.

Në tekstet shkollore për historinë, kjo periudhë në përgjithësi trajtohet në mënyrë të tillë, që të jep përshtypjen dhe të krijon imazhin se njerëzit vetëm kanë luftuar (si me armikun fashist e nazist, ashtu edhe me njëri-tjetrin, partizanë e ballistë), sikur ata kanë ndërprerë çdo aspekt tjetër të veprimtarisë së tyre (sikur ata nuk prodhonin, nuk zhvillonin tregtinë, nuk punonin arat etj.), sikur ata nuk kishin dilema dhe qëndrime kontradiktore etj. Për më tepër, trajtimi i kësaj ngjarjeje në tekstet e historisë për shkollat tona, letërsisë, edukatës qytetare etj., nuk i mëshon më tepër fakteve, ku shqiptarët kanë bashkëpunuar, ku minoritetet, individët, grupe individësh, ose familje të pasura kanë ndihmuar, në udhë e mjete të ndryshme.

Teksteve të historisë për nxënësit tanë u mungojnë burimet, që vijnë nga historia ekonomike dhe ajo sociale. Me sa duket dhe studimet në këto fusha janë të vakta. Rekomandimet e Këshillit të Europës dhe organizmave të tjera ndërkombëtare, kërkojnë raporte të drejta ndërmjet historisë politike e ushtarake, historisë ekonomike, historisë sociale dhe kulturore.

Mendoj se Qeveritë e dy shteteve shqiptare, duhet të jenë të ndjeshme për problemet e përmbajtjes së teksteve të historisë, duke bërë projekte në fushën e kërkimeve historike, në fushën e botimit të librave me burime dokumentare për historinë kombëtare, marrë nga arkiva të ndryshme të vendeve europiane e vendeve të tjera. Kjo gjë do t’i ndihmonte shumë autorët, por edhe publiku do të ishte më shumë i informuar për punën e historianëve, larg falsifikimeve, dogmave dhe paragjykimeve.

Po kështu, Qeverive shqiptare ju duhet të hartojnë projekte në mbrojtje të dëshmive historike kombëtare dhe në përdorimin masiv të tyre, nga shkollat. Më kujtohet mbesa ime, Entela, e cila ishte duke u përgatitur për doktoraturën në Greqi, në kohën kur u zhvillua Lufta e Kosovës. Ajo më mori në telefon dhe më pyeti: Bashkëstudentët e mi më thonë që ju shqiptarët jeni të ardhur, nuk jeni në trojet tuaja! A mund të më informosh për disa dokumente historike, që t’ua tregoj atyre, që t’i lexojnë? Formimi qytetar i të rinjve, nëpërmjet lëndës së historisë kombëtare bëhet vetëm, kur burimet historike janë origjinale.

Siç është e njohur, ngjarja tragjike e 11 shtatorit në SHBA, vuri në “pikëpyetje” identitetin e amerikanëve. Mësuesit e historisë atje, patën probleme në trajtimin e vlerave të amerikanëve, që njihen si banorë të tokës së lirive e demokracisë shumëplanëshe. Për këtë arsye, Qeveria amerikane hartoi projekte me vlera të mëdha monetare, në fushën e mësimdhënies së historisë shkollore, në promovimin e vlerave të qytetarëve amerikanë.

Dëshmitë historike, të shkruara ose materiale, janë pjesë e identitetit tonë kombëtar. Kur isha studente e historisë, punova gjatë verës 4 vjet me radhë në gërmimet arkeologjike të bazilikës së Ballshit, në funksion të temës sime universitare “Vazhdimësia iliro-shqiptare, në trevën e Mallakastrës”. Bazilika e shek. VI pas Krishtit u zbulua, u zbuluan afreske sikur të ishin bërë në kohët tona. Por a është një vend i vizitueshëm, nga banorët e Shqipërisë ose turistët, kjo dëshmi historike? Bazilika e Ballshit, po ta krahasosh me dëshmitë arkeologjike të tjera të trevës së Mallakastrës, si qyteti ilir Bylisit, qyteti më i madh i Ilirisë Jugore, është disi e “vogël”. Por, kur hynë në biseda edhe me njerëz, që kanë mbaruar studimet universitare, nuk e njohin  Bylisin, qytetin e “pastër ilir”,do të thoja (?!)

Fatkeqësisht, ende nuk është gjetur mënyra profesionale për zbulimin, ruajtjen dhe përdorimin e dëshmive historike, që të rinjtë të dinë të identifikojnë kombin që i përkasin, po në mënyrë profesionale. Muzetë në Shqipëri, janë ende “magazina” të dëshmive historike. Edhe kur mësuesit e talentuar të historisë i çojnë nxënësit në muze, ata bëjnë një “parakalim” të dëshmive, pa u përqendruar në vlerat e tyre. Duhet që në muze të ketë një sektor të didaktikës, i cili të punojë me shkollat në mënyrë të organizuar, që nxënësit të njohin thellë historinë kombëtare, jo për t’u lavdëruar ose ndjerë keq, por për të kuptuar  identitetin e tyre.

Gjithsesi, proceset e sotme, si në nivel kombëtar dhe atë europian, kërkojnë: një mënyrë ndryshe të trajtimit të historisë në tekstet shkollore; një mënyrë ndryshe të të shkruarit të historisë, mënyrën ku merret parasysh multiperspektiviteti i grupeve të ndryshme, që përbëjnë një shoqëri. Historinë s’duhet ta shohim vetëm nga njëri ose tjetri “kamp”, por me syzet e multiperspektivitetit.

Në qoftë se ne duam ta “modernizojmë” historinë, kjo do të thotë se ajo duhet “axhustuar”, në mënyrë që t’i shërbejë ndërtimit të paqes, lirisë dhe demokracisë. Në qoftë se duam “të bëjmë histori”, atëherë duhet të përpiqemi t’ua japim çelësin përdoruesve, nxënësve, studentëve dhe gjithë të tjerëve, që të lexojnë të kaluarën, në mënyrë që ta jetojnë të tashmen dhe a ndërtojnë të ardhmen.

Politikbërësve të arsimit do t’ju këshilloja që lënda e historisë kombëtare të jetë provim i detyrueshëm i Maturës Shtetërore. Pse? Një qytetar i Republikës së Shqipërisë ose i Republikës së Kosovës, që nuk njeh në gjerësi dhe thellësi historinë e vendit të vet, nuk mund të respektojë as veten e as të tjerët; nuk mund të ndërtojë shtetin ligjor; nuk mund të pretendojë për të qenë i pavarur.

Në mbyllje të këtyre radhëve, dëshiroj të shtoj se gjithçka, që parashtrova në këtë shkrim, e bëra jo për të treguar se idetë e mia janë domosdoshmërisht të nevojshme dhe të rëndësishme. Por qëllimi kryesor është për të treguar se ato nuk janë ngritur në një vakuum dhe me besimin, se edhe në qoftë se ato bien ndesh me të “tjera”, do të shërbejnë sadopak për ta zhvilluar më tej debatin, rreth rishikimit dhe rishkrimit të historisë sonë kombëtare.

Tiranë, më 03.04. 2013

]]> http://prishtinapress.info/rreth-debatit-per-rishikimin-e-historise-ne-tekstet-shkollore/feed/ 0 http://prishtinapress.info/poezi-kushtuar-demonstratave-te-marsit-1981/ http://prishtinapress.info/poezi-kushtuar-demonstratave-te-marsit-1981/#comments Fri, 05 Apr 2013 23:32:05 +0000 Prishtina Press http://prishtinapress.info/?p=24589 Përgatiti Asllan Dibrani

1.THONE ËSHTË PARË PJETËR BOGDANI
Hydajet Hyseni

Një ditë vjeshte, në Prishtinë,
Thonë është parë Pjetër Bogdani,
Me Hoxha Tahsinin, Hoxhe Kadrinë
Me Pashko Vasen e Negovanin…
Se ç’kuvendonin për përjetësinë,
Për Stambollën, Romën, Vatikanin
Luteshin për Gjergjin, për Arbërinë,
Argjentën, Antarion, për Zvecanin;
Thonë, mallkonin djallëzinë,
Carin, krajlët e Sulltanin…

Është parë, thonë, Pjetër Bogdani,
Në oborr të namazxhasë,
Ku ia copëtuan eshtrat e zhvarrosur,
Qentë llaskucë të kasabasë…
Fërkojnë sytë besimtarët e mpirë,
Pas meshës shenjtë e pas xhymasë:
O zot! Një shqype e shenjtë, mjekërngrirë,
Buzëqesh nga froni i arabasë..:
-“Nuk janë gja, thotë, qentë e rrugës,
Që shkërmojnë eshtrat e Bogdanit,
Kujdes qentë që kafshojnë tokën,
Qe kafshojnë gjuhën,
Kafshojnë fisin,
Kafshojnë plisin…
Kafshojnë shpirtin e vatanit.

Qofsh i gjallë, qofsh i groposur,
Dhe të vërsulen zagarë e qenë,
Mos u thuaj: tyt!,qenve të zgjebosur,
Por atij që i ndërsen…!
Ai që qentë
T’i ndërsen,
Nga çdo lloj qeni
Është me qen…

Ilustrim nga Hydajet Hyseni

 
Thonë, atë vjeshtë, me ngricë e brymë
Është rishfaqur Pjetër Bogdani,
Me Hoxha Tahsinin, Hoxhë Kadrinë
E me Papa Kristo Negovanin…
Thonë, atë vjeshtë, me suferinë
Përkundte hasiania, të vëllain, hasianin,
Në ninulla, zana e sibila,
Tok me Gjergjin,
Me Pjetër Bogdanin,
Me Hoxha Tahsinin, Hoxhë Kadrinë
Me Pashko Vasen, me Negovanin…
Se ç’ligjëronin për Arbërinë,
Për fisin, plisin, për Vatanin.

2.LIRI
Nga Martin Çuni
Të shoh në fytyrën e fëmijëve

Të shoh në mirësinë e nënës

Të shoh në burrërinë e babës

Të shoh në dashurinë e të dashurës

Ende nuk të shoh në vendin tim

24. Qershor 93. Schlüsselfeld

Ecje

Ec e ec shqiptarët
Cakun nuk e gjetën
Fajet i ka Koka
Fajet si ka Bota
Sbëri gjë Evropa

Ec e ec shqiptarët
Dy hapa përpara
Një hap prapa
Merren me pasojat
Vuajnë nga lëngata
Fajet i ka Bota
Shohin ëndrra të kota

Ec e ec shqiptarët
Degën nën këmbë presin
Arritën të bëjnë “ shtetin “
Dy shpata për të tjerët
Një e mbajnë për vete
Qejfe bëjnë si mëhalla
Me këngë e me bejte

19. Maj 2005, Breckerfeld- Gj.

Acari

Kur vetmia të rrethon

Robëria të behët kurorë

Kur në log thahet rrapi

Atdheu mbulohet me borë

Kur një vend e mban xhelati

Krijuesit akulli i mbulon

Atëherë Bota kthehet mbrapa

Truri i kombit nuk punon

3.PËR DHEUN E LINDJES

Nga Dije Lohaj

Në vendin tim, kujtimet rrinë varur,
Si hardhitë e pakrasitura në pjergulla shtëpie.
Malet s’e zhveshin kollaj kurorën e lashtë,
Veshur prej shekujsh me njolla gjaku,
Të cilat ende mbajnë erë në degët e pemëve,
Në kangjellat e shtëpive, erën e barutit,
Në shamitë e zeza të nënave, vajin e bardhë,
Në muret e Drenicës, shenjat e plumbave.

Në vendin tim, trotuaret kanë hije trishtimi,
Njerëzit të përvuajtur ngjyejnë dhimbjen në sofër,
Skamja lëshohet hirshëm mbi buzët e jetimëve,
Burrat e të rinjtë marrin udhën e mërgimit,
Dhe harrohen, lëndohen në botën e qytetëruar,
Për një grusht mall, për dheun e lindjes!

4.OFSHAMË PRANVERE

Nga Hasan Qyqalla
(Studentit të vrarë në Demonstrarat e ’81)

Aromë pranvere, hap retë bluqiellore
…Krater vullkani, dekada mbyllë hermetë
Të fala indeksin, shenjtëri engjëllore
Kërkoj frymë pa shishe, dhe një çik jetë!

Skuqen trotuaret, si në kohën mesjetare
Më lidhën gjuhën, më shtypën trurin
Gjakun tim steril, palos n’shall beqarie
Do çajmë prangat, … do përdhosim murin!

Unazën, indeksin, ruaj gërshet n’ arkë
Gjaku n’epruvetë, konservim për brezni
Më ndjej e dashur, për truall BESËN falë
dhe qumshtin foshnjor mëme, për ata sy.

U shtri n’trotuar, mes sheshit me blira
I buzëqeshur dritë, xixëstralli si Hana
Me dhëmbë grisëm grila, boa e vampira
Ofshamë e thellë nëne, heu i prekt damlla.

5.ÇASTE JETE NË QELI
Berat Luzha

Unë…
i ndarë e i sharë
çoj jetën
mbaj shpresën
Në birucë
i veçuar e i gëzuar
pres vizitën
po nuk erdhi
U hidhërova
ndaj u çova
të endem
në qelinë e izolimit
E t’ia krisa
një fishkëllime melodike
të një kënge
rapsodike
Pastaj nisa
të këndoj me ngadalë
“N’Kaçanik
tej n’Boletin…”

Porse ulem të pushoj
të meditoj
si Art Kosova
po tymon
Po trokitja
nga ana tjetër
shpërthen murin
tak-tak tak-tak-tak
Një shok tjetër
Në qeli
jeton jetën
as i gjallë as i vdekur
Shpejtas ngritëm
që t’i flas
nga dritarja
e thërras:

Khë-khë
- A je mirë?
- Khë-khë
më përgjigjet ai njeri
Nuk e shoh, nuk e njoh
por e dua
e kuptoj dhe e çmoj
sikur veten
- A je mirë
o Fatmir
po a pate
sot vizitë?
Si ishin tërë familja
me shëndet
ç’kishte të re
n’atë vilajet?
Kur mbaruam
Kuvendimin jolegal
nisa llafet
me cimerët, me zemlakët

Njëri ka vrarë
prindët e tij
tjetri vjedhjen
e kish zanat
I treti
Përdhunoi një fëmijë
mbante ders
për sukseset në dashuri
Krimineli
me stazh burgu tridhjetë vjet
ishte Don Zhuan
i vërtetë
Tani vjedhësi
nis tregimin për aventurat
që e presin
pas lirimit
- Menjëherë, – tha
do të shkoj në Perëndim
do të kërkoj
atje strehim

E pastaj
oh sa lehtë
të plaçkiten
teveqelët me kuletë
Porse vrasësi
Pak serioz
e qorton
se po gabon
- Jashtë shtetit
s’është më lehtë
domovina
është parajsa e vërtetë
Dhe e lëshoi “Politikën”
në krevat
- “Zvezda”, tha, është e para
e “Prishtina” s’fle rehat

Kurse unë
“Politikën” e shfletoj
por e hudha menjëherë
me rrëmbim
Ka gënjeshtra
ka përrallosje
edhe shpifje
armë të ndyra për sulmim
Porse ne
jemi popull
i gjakuar, i etuar
për lirim
Jemi popull
që s’pranon nënshtrim
të jetë i lirë
si shqiponja në fluturim

(Burgu i Nishit, 1990)

6.PRISHTINA ME 1981
Liman Zogaj
Studentët i dridhnin planetet,
Tanksat me zingjir i bënin tribunë
të pa kallur nëpër flakë
të pa thyer nëpër furtunë.

Ecnim Prishtinës së Përflakur
dhe thrrisnim :Liri-Liri
xhelatët vrisnin me tanke
Ata korba të zi.

Prishtina nuk vritej se nuk vritej
te nesermën edhe njemije here më shumë
shperthente qiellin kenga.Liri-Liri
radhë e pa keputur lumë.

Djali hypë mbi tanke
dhe po heqë Flamurë
-Dardania Ime
s`ka pasë këtë leckë Kurrë.

Ngadal shpalosë gjoksin
del në qiellë Flamurë
-Le te vallëzojnë Shqiponjat
Qyqe e korba -Kurr.

Gjithëmon studentet me kengen :Liri-Liri
flamuri me shkabë valvitej neper qiellë
Prishtina i prishte prangat me tela e zingjirë
dhe thrriste Liri-Lirri nënë diellë.

Nuk vritej se nuk vritej Prishtina
Me e fortë edhe njëmijë herë
ku ju zuri acari xhelat
Prishtinës i erdhi Pranver.

Studenti-si Zog Dielli
kur fliste në tribunë
me dorë e mori bomben
dhe ua ktheu në turmë.

Vasha si Shqiponjë
U`a heqë flamurin mbi tanken me zingjirë
Tha: Pa Pranga Toka ime
-Kosova jonë e Lirë.

7.LAJMI I FUNDIT TELEVIZIV

Nga Skënder Zogaj
As sot nuk ra shi!

U shty për nesër
Nxjerrja e glasës së sorrës
nga oborri…

Kape Dulqizë defin
dhe festo!
Në mos vdektë zotnia
ka me cof gomari!

8.IDEALE TË NDRYDHURA

Fran Tanushi

Ëndrrat e djalerisë i ngritem
binjakezim me alpet tona

obelisk vërtetësie
e fuqisë se brisht

kungull në notim
duke rrahur brigjet

utopizëm
të mbyllura në decenie

deg’disjet e mbrapshta
të kalavesh qyrranash

me gishta numeruam
motet bjerrakohe

ideal të brezave
qe injorantet kidnapuan

naivitet me pjellën
e moralizmit të pshurrur

në vitet e humbura
me kotësinë boshe.

9.Do japim llogari tek varri

Nga Nehat Jahiu
Dje kur thirri kushtrimi
Nehat Jahiu

Nehat Jahiu

në vijë të frontit u shtri trimi,
ballë për ballë me armikun
nuk e lëvizi nga frika qerpikun.

E ti, pis i the trimit nacionalist
e pagëzove edhe terrorist,
ai kur e derdhi gjakun për liri
ti në vrimë të miut kishe hy.

Gjithëçka trimit i the deri dje
pas shpine sa munde e ke le,
e sot ju ca pisa, pisa të paftyrë
seç rrotulloheni si pasqyrë.

Sot keni harruar ju more pisa
ju, more fytyra të fëlliqura,
që hapni gojën në tubime
pshurrnu në sahan e veten shihne.

Mos rrahni gjoks sot ” patriota”
me mashtrime e fjalë të kota,
se e di fusha dhe e di mali
kur ” terrorist” u quajt ushtari.

Ju ca pisa që sot trumbetoni
mos u ngutni e mos harroni,
cfarë keni thënë deri dje
veprat tuaja nuk jane nën dhe.

Të gjitha janë vepër e gjallë
gjithëcka çfarë keni sharë,
e sot ju lavire e mor ju pisa
servil na bëheni për karriga.

Ku e lam sot e ku na mbeti
ate që dje gjak në luftë derdhi,
e lam diku ate në harrresë
për një pis e një të pabesë.

Do ju mallkoj gjaku i lirisë
që i japim hapsirë dilingjisë,
do ju mallkoj edhe vatani
do jepni llogari atje tek varri.

10.11 Mars – 81
Nga Mirvete Kabashi Leku

Me lotët e mallit studentor

por, më shumë krenari

Çdo herë do t`kujtojmë

Vitin 1981.

Atë kohë rinie

Me vrullin studentorë

Kolltuqet ia dridhëm

UDB-ashëve Jugosllavë.

11.VIZITA NË BURG!
Nga Asllan Dibrani

Rrudhat në fytyrë tu shtuan babë
me shikimin e kërrusje sime
atëherë kur me vizitove në burgun e Nishit
isha duke i shëruar plagët.

I mbuluar nën  qelinë e betontë
plaf  kisha batanijen e kalit
këmbët u zbardhnin nga dëbora
përmes dritarteve  të  thyer
vjedhurazi depërtonte acari në zemër.

Aty në muret e qelisë
gjaku im u përzije
me gjakun e gjyshit tim
aty i pash edhe pikat e gjakut
te stërgjyshërve tanë
Ma kishin lenë testament
një pikture të gjakosur veç unë e lexoja
aty gjakatarët serb të mllefosur
u ç’fryenin me kërbaç mbi mua

Me duart të prangosua

Ti babë me vizitove atëherë
qe e ndërroja lëkuren
si gjarpri në pranverë
edhe shurrën ma përzien me gjak
për liri.

Bejsbolli i i tyre qe me goditen
ma shtuan dashurinë ndaj atdheut
përbindëshi i pa derma
me kalitën  edhe ma.

Të kujtoja ty baba
nëpërmes  grilave të pash çehren e burrave
Me the, burgu për burra është
Të kujtoj në turmën e madhe baba

si  i ngrite dy gishtrinjët  e liroisë
në demonstratat e vitit 1981.

Babai im ne demonstratat e viteve 1981 Feti Sahit Dibrani
pjesëmarrës me popullin shqiptar ne Prishtinë.

12.HE SEDRËN E VRARË

Nga Shukrije Gashi
Ata duan t’i mbyllin të gjitha vrimat
t’i shalojnë të gjitha kofshët
t’u përkëdhelin, t’i shajnë butësisht:
“Unë të gjitha, he nënën!”
T’i shkopsisin të gjithë gjinjtë
t’i ndukin gjer në dhembje
t’i thithin, t’i shajnë çmendurisht
“Unë, vetëm unë të gjitha, he nënën e nënës!”
Ata duan, t’i gulfojnë të gjitha vrimat:
Sytë, gojët, veshët gjer në çkordhje
He farën e sedrës së vrarë!
Ata duan që të gjitha lodrat FEMRA
të kenë vetëm: kofshë, gjinjë, VRIMA
të ulurijnë dhe heshtin pstë!
He farën e sedrës së vrarë!
“Dielli nuk sillet vetëm rreth penisit!”
Jeta fillon në TOKË dhe s’mbaronë në farë…!

Poezi e imja shkruar po ashtu në vitet e 80-ta
E botuar në përmbledhjen “Arti i harresës” (1997)

13.DJE
Nga Xhemajl Rudi


Hije
Ti ban drite, dhe ne hijen tende
çele pranvera,lulet dhe natyra
e kopshteve,te syve e te zemrave
dhe te vese e deshirave te medha
e te gjitha moshave njeheresh
e te gjitha ngjyrave bashke
ku treten
dhe lindin ne hijen tende
ne te perjetshmen tende
qe ndrite si shkelqimtare
mbi kohet e koherave te lashta,
Si ne lumenje,si ne rrejdha te pandalura
ku gjithçka vjen, ndryshon dhe ringjallet si natyra
si nata dhe fanaret e saj dhe hena si kaltersia e detit
qiellores tende pershkohet,tokesores dhe frymes se pafundmë
Je hije e heshtur,ne çdo gje je heshtje si mugullimit tend
ti shkelqimtarja e vetem, je zeri,kenga,fjala dhe jehona e kohes

14.I Burgosuri Politik
Nga Vaxhid Xhelili
I burgosuri politik u burgos
Duke vizatuar lule në shuplakë dore
Për t`i falur ty

Nuk u morr me politikë
As kur shkëlqimi i monedhave verboi sy të etur
Prapa hijeve

I burgosuri politik u burgos
Nuk u morr kurrë me politik
Në agjendën e shekujve
Ishte skicuar fati i tij
I burgosuri politik është liria
Që po i mungon Kosovës

15.JU ISHIT STUDENT

Nga Halil Selimi

Kur po shkruanit parulla
Në një rrugë të Prishtinës
Liri për Kosovën
Kauza juaj
Ishte shumë kohë para
Se Kosova të bëhej një plagë e hapur
Në zemër të Evropës

Paqësore ishte protesta juaj
Pa dhunë.
Ndërsa njerëzit e dhunës
T’a rrëmbyen rininë e lirinë
E në vend të tyre të dhanë
8 vjet dënim,
Për t’u bërë i burgosuri ynë
I ndërgjegjes

Të njohëm vetëm nga
“Historia e çastit”
Nga dosjet që mbanim dhe letrat.
Se a ndikuan në drejtësi
Ato letra që në iu shkruam
Pushtetarëve të pafytyrë
Nuk e ditëm kurrë, se
Asnjë përgjigje nuk morëm

Tetë vjet më pas
Dosja jote u mbyll–a ishe liruar?
Si e plotësove kohën
E tetë viteve që t’u vodhën?
Sa e vogël demonstrata
Po sa i madh dënimi!
Mos vallë jeta dhe lufta civile
Kërkuan një heshtje më të madhe?

16.PENDOHEM ZOTI POET
Nga Ymer Rogova
Murteza Nures
Pendohem Zoti poet që isha kasap
E punoja në komitetin lokal
Me duhej vargjet tuja t’i varja në qingela
Ti rrjepja si qengjat
Ta ndaja mishin nga kockat
E gjakun tua hidhja qeneve
Kështu me urdhëronin padronet nga veriu

Pendohem Zoti poet që isha mësues
E punoja në sigurimin shtetëror
Me dëshirë e merrja çelësin e tradhtisë
E të ngujoja në burgun e Nishit
Dhe uleshe në karrigen elektrike
E të ushqeja me fekalet tua ?
Testiset t’i shtrydhnin
E kështu u kënaqeshin padronet nga veriu

Pendohem Zoti poet që isha gjykatës
E punoja në gjykatën e lartë
Unë prore t’i kam marre yjet e gjakut
Ne sallat e gjykatave në rrugë në male
E si dhurate me ngritën një statuje gjirizi
Qe, portretin tim të ma pështyjnë breznitë
Kështu me thoshin padronet nga larte
Pendohem Zoti poet…

17.You were a student

Nga Lois Howar

You were a student
painting slogans on a
road in Prishtina
freedom for Kosovo
your cause
long before Kosovo became
an open wound at Europe’s
heart.
Yours was a peaceful
protest, without violence
yet violent men took from you
youth and liberty, giving instead
an 8-year sentence
and you became our prisoner
of conscience.
We knew you only through
“case history”,
the file we held and letters.
Whether the ones we wrote
to faceless men in power
effected any justice,
we never knew, receiving
no reply.
After 8 years your case
was closed. Were you released?
How did you fill the space
8 years had stolen from you?
So small a demonstration
so large a penalty.
Did life and civil war
demand a greater still?

18.PENDOHEM ZOTI POET

Nga Murteza Nura
Pendohem Zoti poet që isha kasap
E punoja në komitetin lokal
Me duhej vargjet tuja t’i varja në qingela
Ti rrjepja si qengjat
Ta ndaja mishin nga kockat
E gjakun tua hidhja qeneve
Kështu me urdhëronin padronet nga veriu

Pendohem Zoti poet që isha mësues
E punoja në sigurimin shtetëror
Me dëshirë e merrja çelësin e tradhtisë
E të ngujoja në burgun e Nishit
Dhe uleshe në karrigen elektrike
E të ushqeja me fekalet tua ?
Testiset t’i shtrydhnin
E kështu u kënaqeshin padronet nga veriu

Pendohem Zoti poet që isha gjykatës
E punoja në gjykatën e lartë
Unë prore t’i kam marre yjet e gjakut
Ne sallat e gjykatave në rrugë në male
E si dhurate me ngritën një statuje gjirizi
Qe, portretin tim të ma pështyjnë breznitë
Kështu me thoshin padronet nga larte
Pendohem Zoti poet…

19.PREMTIMI TOKËS – PRANVERË
Musa Jupolli

(studim)
Premtimi Tokës
Dashuri për Dheun
… Dashuri për të Bukurën
Dashuri për Njeriun
Dashuri për Fjalën
Dashuri për Veprën
Në mos vdiqsha
deri në realizim
Premtim
Rini në Zgjim
Flamurtarët e Dardanisë,
Lexuesit e mi
Ambasadorët e Shqipërisë !
*Besim n’Engjuj’
jo n’Fé t’imponuar !
-
E ëmbël gjuhë shqipe
gjeometria
në gjeografinë time
t’ma përcillni Lumin Vjosa
deri n’origjinë,
Lumi vetë ju flet
për mitologjinë
-
Liri përgjegjësi
në studim të ditëve tona
Premtim
Premtim letrar
Premtim atdhetar !

Udhëto lexuesi im
n’Historinë tënde!
Liroje*shpirtin
nga paranoja tiranike !
Shqiptarët nuk duanë empir,
autoktonët rinijësorët
t’Evrops’vjetër !

20.AH PRANVERA 1981…..
Demush Zefi

Drita ndizet me LIRI
Koha mbetet pas
ecim ne, nëpër shtigje
dheu fli nuk tretet
këngë te struktura
këndohen
Një gjak i derdhur
i mbledhur si arë
rri qetë e nen dhe
të lindë si delli.

21.GJENERATA ‘81
Rrahim Sadiku

Ishim të artë në kohë, kishim plot besim,
me vendosmërinë, guximin, shpresën, ëndrrën,
krijonim horizontin ku lindte diell i lirisë!
Kalonim sfidave, realitetin tejkalonim, shekujt;
prapambeturin mundnim, varfërinë, paditurinë,
robërisë me libra ia këpusnim rrënjët,
na merrte përpara elan i synimeve,
besonim ta kapnim edhe të pa mbërrishmen!
Hapnim trasenë e ecjeve të shpejta
të niseshim lidhjeve me botën,
këpusnim vargonjtë e ngujimit të gjatë.
Dilnim nga balta e mjerimit, dhembjeve,
duke ëndërruar për nesër, për pallate të bardha,
qëndronim të paepur në acare, breshër,
stuhi na sulmonin nga të gjitha anët,
hiena na shikonin e lëpinim buzët,
nuk ishim më pre që kapej lehtë,
shihnim edhe përtej shtatë malesh,
asnjëherë nuk u shua etja jonë e zjarrtë,
e merituam të ishim kësaj kohe të artë!

22.DEMONSTRATAT 1981
Nga Sylë Muja
Deri sot mllefi i robërisë doli n’dritë
E në rrugët e mbushura,
U plandos dhembja,
E trishtë
Fëmijë, burra, gra
Me shikimin e hutuar:
A thua erdhi dita…
Ofshamë burgjesh, përpjekja në qëndrim,
Në demonstrata thirrje për liri,
Simbol Demaqi, n’popull, me shkronja e fjalë,
Dhe parullat e kohës buçasin
Të hapen burgjet, larg pushtues… jo robëri,
Dhe mali i fjalëve sa pikëllimi:
Rënkime pafund
Njerëz pafund
Dhembje pa fund:
Kosova, jo, nuk është lojë,
Ankime, pa drejtësi, në shtëpi,
Të ndalet pushtuesi, kurrë më,
Dhe një kala afishe, pllakate, kërkohet drejtësi,
Të marshonim Prishtinës, klithte një zë i ri.

1 herë në horizont, bashkuam vlera
9 herë u nis për të mos ndaluar,
8 qytete, e pastaj qytetet tjera,
1 herë në histori, këngë kënduar rrufeshëm.

23. ATË DITË N´PRISHTINË

Nga Mentor Thaqi

Aty,
atë ditë
koha u ndal,
pikërisht,
gjakut iu fal
katërcipërisht,
kthyem pas
Epokën
t´ndërgjegjësojmë
boten,
jeten
dhe veten!
Një zjarrmi
ndjenjat kallë
për Dardani
Lirisë në ballë,
me gjoks,
me kokë,
me elan rinor
dhe dije t´pastër,
me fjalë
dhe sjellje t´matur!
Natyrisht
si gjithmonë
elita e mëndjes
n´shërim
t´dhëmbjes,
studentët,
profesorët,
masat popullore,
disidentët,
promotorët
e Ri-Rilindjes
Arbërore!
Dikush tha, lehtë,
Aliu,
fjalën përbiu,
nxehtë
shpirtin përtëriu!
Një tjetër,
ja dhe Shukria,
Lulja, Fahria,
atje është Syla,
nxënës nga shkolla
me parolla,
policia
dridhej
se rinia
nuk lidhej,
hegjemonia
me cinizëm kridhej,
por Liria
ishte n´ardhje, jo nuk vidhej!
Eh, dikur tevona
kur mbet jehona,
shtypja na dërmoi
po shtytja s´na lodhi,
moti gjëmoi
dhe e ndjeu Trolli,
ia kujtuam jetës
se i kem borxh vetes!

24.GJENDJE ASNJANËSE
Ramadan Musliu

Lufta ime e fundit me veten time mbaroi
me pat. Zbrita shkallëve në bodrum
Dhe më zuri gjumi. Çelësin e përpiva
dhe s’kam më sit ë dal. Duart
i harrova në bedene mbështetur
për heshte tek vigjëloja retë e pluhurit
të kalorësve që kurrë
nuk do të arrijnë. Edhe në ëndërr më dhemb në shpirt
që nëpër vrimën e çelësit përvidhet
në astral. Një gjilpërë e harruar
më therr në palcë dhe askush s’më dëgjon
vetëm jehona e klithjes shndërrohen në spirale
dhe më mbështillet nëpër asht
Një dritë jeshile vjen nga syri im
në abazhur. Nëpër fushën e ballit hingëllojnë
kuajt duke u tërhequr zvarrë nëpër
orenditë e pluhurosura
Fusha e ballit grindet me rrudhat
në trurin e lodhur nga haloret
e mia. Anash shkëmbinjtë e shpellës
me stalagmite më therrin në zemër. Euridika
qan këngën e mbetur përgjysmë. I mbyllur mbeta
në ëndërr dhe nuk mund të zbres në pus
çelësin e humbur për ta gjetur
në një guackë të metaltë

25.TI LAHUTA E MARASH UCIT
Jessika Leon

Kur u vra Jashar Hagjia
Grosho ibrës I lindi djalë
Ra lahuta e Çiftelia
Ushtoj Shkreli deri n’hajlë.
Vajin tand e ndali pushka
Gjeraqina krahët I shkundi.
Përmbi djep ty t’ra lahuta
Më mamxerre lokja
T’përkundi.
Kangë e pushkë qe jeta jote
Shaban groshi i Shkrelit plak.
Toka ibra ta la ndër mote
Nji lahutë t’lane n’gjak !
Nuk t’kërmzoj ty kurrë lahuta
Kanga jote ishte kushtrim!
Grosho idrën se koriti pushka
As n’moraqë as n’shtedim.
Ti lahuta e Marash Ucit,
Me pushtetin gjak e lak.
Me za tëndin edhe tucit,
I dhe zemër më marrë hak.

Demonstratat gjithë popullore të Marsit dhe Prillit të vitit 1981, shënuan kthesën vendimtare të ndarjes definitive të shqiptarëve të robëruar nga ish- RSFJ- titoisto-rankoviqase.
Hegjemonizmit lakmia,dhe apetit  për pushtime të reja kundër tokave  shqiptare  në  formë agresive , Serbisë nuk i mbeti asnjëherë kohë pasiviteti, por gjithnjë aparaturën e vet e intensifikoj në ofensivë urrejtje me te gjitha mjetet ma te vrazhda të dhunës dhe terrorit kundër shqiptarëve!.

- Ky agresivitet i Serbisë ishte i theksuar kundër shqiptarëve në të gjitha kohërat po si motiv i shkrimit do të jetë pasqyrimi i metodave të saj që i praktikojë  Serbia  pas ngjarjeve të vitit 1981.

- Demonstratat e vitit 1981  dhe pakënaqësinë  e popullit shqiptar  ishte   pretekst  i se saj që të  mobilizoj një   strategji  të re antishqiptare. Serbia   u angazhua  dhe angazhoj  të gjitha  forcat e republikave të ish Jugosllavisë duke gjetur formën  dhe mënyrën  ma   të egër,  për t’i quajtur ato demonstrata ,  kundërrevolucionare  dhe antijugosllave. Këto ngjarje dhe  pakënaqësi  qe u shprehen  haptas  nga   studentet  e Universitetit të Prishtinës, profesorëve dhe   klasës punëtore  ishin  për Republikën e Kosovës dhe  Pavarësinë e saj nga Jugosllavia. Kërkesa për krijimin e një republike të shqiptarëve në Jugosllavi, shtrohej si nevojë strategjike e kohës për ta ruajtur identitetin kombëtar të shqiptarëve dhe për të krijuar parakushte për shkëputje nga Jugosllavia, që ishte bërë një burg i madh i popujve të Ballkanit e ne veçanti i popullit shqiptarë nën Jugosllavi.

Jugosllavo-Serbia  reprezaljet e veta i shtriu në  diferencimet politik si shqiptar i pa përshtatshëm ideo-politikisht, duke na quajtur si irredentist,nacionalit, armiq,kundërrevolucionar,terrorist,antijugosllav, dhe shumë e shumë etiketa të ndryshme me të cilën i shkaktojë popullit mjaft ndasi ,përçarje, huti, imponime, njolla,ndasi familjare, ndasitë individuale, ndasi në vende pune , kolektive, siç ishin diferencime në shkolla ,fabrika,organizata etj. Joshja dhe tërheqja nga ana e pushtuesit për disa shqiptarë “të ndershëm” qe ishin tradhtar ndaj çështjes shqiptare,si njerëz të mirë për njerëzit analfabet ishin të shitur  si projugosllav  dhe antishqiptar ! Një pjesë ishin të përkëdhelurit dhe bashkëpunëtorët ma të afërm të sistemit ish jugosllav ( në organet e Serbisë)gjë qe në praktikë i kushtonin  popullit shqiptarë mjaft në stilin “Përçajë e Sundo”. Kaluan shume vite dhe   kjo  datë u manifestua  nga  populli liridashës shqiptar,   por me kalimin e kohës sikur  po mbetet nën  hijen e    njerëzve  pushtetar   të  Kosovës gjë që    opinioni    po e  përjeton si     dobësi apo një indiferentizëm ndaj atyre sakrificave     të   njerëzve   zëdhënës   të Kosovës  së asaj kohe,  qe shpërthyen  demonstratat  e 11 marsit  të vitit 1981,e që aparatura   jugosllave  dhe shteti jugosllav shënoj    fillimin e shkatërrimit te sajë. Revolucioni e kësaj date  ishte   prishja e  themeleve të Jugosllavisë se Tito-Rankoviqit  qe    pa drejtësisht   e ndihmuar nga   fuqitë tjera  ja ndanë Kosovën Shqipërisë!Ngjarjet edhe protestat e studentëve shqiptarë në vitin 1968, ishin vazhdimësi  e  përgjakshme, por edhe sinjal i mirë drejt ngritjes së vetëdijes së popullit shqiptar nga Kosova  për pavarësinë  e saj nga Jugosllavia.  Ajo rezistencë vazhdoj edhe në të ardhmen,ku si me intensive ishin ato të vitit 1981 në të cilën iu bashkuan studentëve ,profesorëve,dhe intelektualeve po thuajse pjesa dërmuese e popullit shqiptar me një qëllim për ndërrimin e statusit nga një krahinë e cunguar në një Republikë të Kosovës, si e pa varur me ç’rast aparatura serbe filloj burgosjet,arrestimet dhe diferencimet politike  siç cekë ma lartë ndaj demonstruesve dhe popullit në tërësi!?…

Këto ngjarje   u përhapën     në tërë Kosovën gjë qe i prishi imazhin Jugosllavisë  artificiale,qe  u mundua qe ti fsheh Serbo-Jugosllavia  si  një lloj pakënaqësie  në fillim  si pakënaqësi   e studenteve  për kushte  ,por realiteti shpejt doli ne shesh, se   demonstratat u karakterizuan   politike. Pas atyre  ngjarjeve pasuan    arrestimet e mijëra  studenteve , profesorëve dhe intelektualëve   qe  u dënuan me shumë  vite burg  e qe kishim një tretman   te egër në burgjet   ish jugosllave. Në këtë aspekt marsi dhe prilli i vitit 1981, shënojnë njërën ndër ngjarjet më të rëndësishme të historisë sonë. Po të mos ndodhte ajo që ndodhi asokohe shqiptarët, sot do të jetonin ashtu sikurse jetojnë hungarezët në Vojvodinë, myslimanët në Sanxhak, apo vllehët në krahinën e Timokut në Serbi. Në kushte dhe rrethana të caktuara lëvizjet nacionaliste shqiptare, u përkrahën fuqishëm atëbotë nga Tirana zyrtare po edhe nga shtypi i  huaj qe  i ndiqnin ato ngjarje  si  një organizim i domosdoshëm , ku arriti ta konsolidojë idealin e lirisë dhe ta mbajë gjallë atë, në rrugën e gjatë e të mundimshme të historisë, arriti t’i realizojë me sukses tri luftërat çlirimtare, të cilat u përkrahën nga mbarë shqiptarët atdhedashës dhe nga forcat përparimtare botërore.

Pakënaqësia dhe rezistenca shqiptare  nuk u ndal as me këtë masa,  por ajo   u indonkrinua  dhe  e mobilizoj masën   popullore edhe ma shumë  qe ne vitet në vijim  u formuan celulat e para    të UÇK-së e qe u kryen  shume aksione  guerile në fillim deri sa   doli edhe  uniforma ushtarake    në front për ta hequr çizmen serbe nga toka shqiptare . Në kohën e krijimit të strukturave të para organizative të UÇK-së brenda në Kosovë në të gjitha nivelet komanduese ishin inkuadruar ish të përndjekurit dhe të dënuarit e vitit 1981. Ata tashmë drejtonin Shtabin e Përgjithshëm, shumicën e zonave Operative, sigurimin sekret, institucionet e para informative të UÇK-së etj..  Shqiptaret  zgjodhën    rrugën  paqësore dhe atë   ushtarake  gjë që  përfituan  simpati nga bota demokratike  në krye me shtetet e bashkuara të Amerikës,  po edhe me aleatet tanë  realizuam  fitoren  kundër  agresorit serb .

Pas humbjes së luftës Serbia u përpoq  në forma të ndryshme që mos të pajtohet ,  por faktori shqiptar  u bë ma i zgjuar dhe   shpalli  Republikën  e Kosovës  të pavarur. Kjo pavarësi    disi është   e penguar nga faktori i huaj ,por edhe ai shqiptar  gjë që  nuk mundet të cilësohet si shtet  i pa varur  në tërësi,  disi është i  cunguar , ku  akoma  nuk ka  sundim ligji në shkallë veni  duke  u cenuar Mitrovica dhe rajoni  i sajë.. Shteti  i Kosovës  i ka strukturat e veta   por nuk zbatohen sa e si duhet ne aspektin e të drejtës civile as asaj juridike  në raport   me   gjendjen  aktuale  të popullatës në fushën e kulturës po edhe te   ekonomisë progresive në përputhje me interesat e popullit.. Numerikisht  serbet janë një minoritet i vogël në Kosovë,  por me një monopol  gjë qe po krijohet edhe tek vet  populli   shqiptar një huti ! Shqiptarët janë shpesh   viktimë e tyre   duke  u ndihmuar nga të huajt .Këtë fenomen   e nxit edhe vet qeveria  e Kosovë në saje të   mos prishjes së marrëdhënies me Unmikun dhe organet   e Euleksit ,që shpeshherë janë protagonist të krimit dhe  korrupsionit  me afera të ndryshme marramendëse !. Mos përkujdesje dhe  mospërfillje  përmes  fenomeneve  negative  kohët e fundit po reflektohen edhe përmes institucioneve ma të larta  të Kosovës  si në Parlament dhe qeveri. Padrejtësi   dhe anashkalimi   i krijuar në kohët e fundit nga  person dhe grupe të ndryshme kundër  ish ushtarëve,  të UÇK-së. ish të burgosurve politik   dhe njerëzve   të profileve të ndryshme  që nuk janë duke e gjetur një   gjuhë të përbashkët siç ishte edhe rasti i  një paragrafi të Kushtetutës   së gjykatës  qe  rast debati  ishte Enver Hasani ! Në aktvendim të Gjykatës, Enver Hasani, luftën e UÇK-së të vitit 1999 e quan trazirë. Betejën e Koshares e quan konflikt. “Kjo është turpi i Zotit kur një institucion më i lartë i shtetit luftën  çlirimtare e quan trazirë, kurse betejën e bënë konflikt”. Për çdo ditë   bëhen   heronjtë    kriminelët ,  vrasësit  heronj, abuzuesit  patriot e patriotet abuzues, luftëtarët tradhtar e tradhtaret  luftëtar, hajnat   dhe te koruptuerit  shpallen   mbrojtës të ligjit , irredentistet , armiqtë, nacionalistet,kundërrevolucionar,terrorist,antijugosllavët  e Serbisë   të disa   gjakpirës  shqipfolës qe fatkeqësisht dhe aksidentalisht  janë ne vendet kyçe  mbesin   nën etiketimet identike  me gjuhen e propagandës  serbe të  Serbo-Jugosllavisë.

 Shtutgard.

Nga Raimonda Moisiu

… Emri i saj; Pranvera! Një emër i vecantë! Rrezatim!

Që cuditërisht simbolizon ëndrrat e petaleve të luleve, stuhi të castit e të stërgjatura, netët pagjumë e të shqetësuara.Përfytyrimin e rrezeve të diellit, që ngrohin livadhet e blerta e dremitjet nën hijen e pemëve.Ky emër i shkonte shumë për shtat. Në fakt emrin ia kishte vënë e ëma.Lindi në një ditë të bukur maji, ditë pranvere. Gjithmonë gjyshi e thërriste me përkëdheli”Verushe”.

Pranvera Trungu, qëndronte në këmbë, me duart e puthitura, trupin e tendosur, sytë të hapura, në sallën që mbretëronte qetësi absolute.Askërkush nga ata që ishin aty nuk ia ndanin sytë.Dëshironte të lëvizte, por vuri re se dikush mungonte, që t’i jepte një shënjë.E gjithë vëmëndja e audiencës ishte përqëndruar mbi një figurë të vetme.Ndaj Pranverës.Tingujt -”Shqipja e Andeve”,- u përhapën në sallë.Për një moment shijoi romantikën e tyre.E apasionuar shumë pas saj.Biles edhe kur bënte dush, gjithmonë e dëgjonte.Drita anash, ndriconte flokët e saj, -jo shumë të dendur,-një kafe e ëmbël, me nuanca ngjyrë lajthie nëpër to. Disa kapse ngjyrë floriri reflektonin.Dy vëthë perlë ishin gozhduar në veshët.Lëkurën e kishte paksa të përskuqur, me prenka.Mollëzat ngjyrë trëndafili binin në sy menjëherë në faqet e saj.Poshtë tyre dallonte kocka e nofullës.

Ngacmuese!

Përqëndrim i fokusuar në sytë e saj, larushë, që reflektonin grimca qelibari.Të njëjtin ngacmim, pikasje në buzët e saj, të trasha e të varura.Kishte veshur një kostum, ngjyrë uthulle të celur.Përpëliti sytë si flatrat verbuese të fluturës. Mori fjalën……

********

….dy orë më vonë kishte hequr këpucët.Mbyllur sytë.Në dhomën e saj.Në krevat.Mendonte.Përfytyronte.

E konsideronte veten një profesioniste-biles shkonte edhe më larg në këtë përcaktim-eksperte-në fushën e publicistikës e të letërsisë.Vërtet ajo pati studiuar e perfeksionuar studimet, aq vite sa edhe kolegët e tjerë, por komplimentat e vlerësimet e herëpashereshme nga eprorët, i kishin dhënë -gjithmonë sipas saj-reputacion në qarqet gazetareske.

Temperamente, me mëndjen kompjutër, -përsa i përkiste memorjes- e duart e një ëngjëlli!

E pavendosur në vetvete mendoi të lexonte dicka, të shihte televizor, t’i telefononte dikujt, apo të flinte.Pranvera ishte një femër që e cmonte shumë gjumin, sikur do të dëshironte të hante një cokollatë.Mbylli televizorin.Më pas librin në anë të jastëkut.Shtrihu krahët fort.U zhyt në carcafët e bardhë.E përhumbur midis përgjumjes e zgjimit, ndjehu zilen e telefonit.

-Eh, kush mund të jetë në këtë orë,-mendoi, teksa qëndroi në bërryl.

-Viktori është me shërbim, në veri të vëndit- i tha vetes përsëri.E dyzuar për të ngritur telefonin.Vështroi aparatin që cfaqte numurat nga vinte telefonata.

-Jashtë zone!-lexoi. Rrëmbeu receptorin.

-Viktori do të jetë!- mendoi e gëzuar. Në anën tjetër u dëgjua një zë i vrazhdë burri:

-Përshëndetje, ndjesë për këtë telefonatë të vonuar.

-Përshëndëtje, Eduart -ia kthehu Pranvera, duke iu hapur goja.

-Nuk më zinte gjumi.Kam marrë një kafe përpara dhe thashë shkëmbejmë dy fjalë.

-Mua, sapo më zinte gjumi. Por nuk të them dot, vafsh në djall, se të kam mik.Ia të marr edhe unë një kafe.Të më dalë gjumi.

U cua.Në njërën dorë telefonin, me tjetrën vuri kafen.

-Si e pi kafen të mesme, të ëmbël, apo fare pa sheqer?-e ngacmoi Eduarti në telefon.

-Do ta pij të hidhur, si një aspirinë para gjumit-iu përgjigj ajo.Ia dha të qeshurit. Edhe tjetri po ashtu.

-Dëgjo një pyetje tjetër.Cfarë vlerëson më shumë tek njerëzit?

-Në këtë botë të padrejtë, më shumë sinqeritetin -iu përgjigj ajo menjëherë.

-Hëmm,hëm, mirë e ke, Pranvera.Kjo botë është vërtet, jo vetëm e padrejtë, por edhe shumë hipokrite.Si shtiri kafen në filxhan, e vendosi mbi komodinë.Hyri në krevat.Gjysëm ulur, u mbështet te koka e krevatit.Hiqte kafen herëpashere.Eduarti ndjente zhurrmën e buzëve të saj, tek thithte atë.

-Si e kishe humorin sot,- e pyeti përsëri ai.

-U lodha se kisha një mbledhje paksa të gjatë.Ca mediokër më nervozuan.

-Po pse cfarë kërkonin ata?

-Iu mungon shpirti i krijimtarisë, nuk e dinë që ky “djall” gjendet te sytë, ndërsa flasin, ndërsa lexohen.Dikush mundoheshe të më fshiheshe.Doli ajo që unë i druhem gjithmonë. Por ti e di që në raste të tilla tingujt muzikorë të qetësojnë. “Shqipja e Andeve”-ndryshoi atmosferën. Më e qetë!

-Po koha si ishte sot?Këtej ka ditë që është diell, për plazh-vazhdonte Edi ta mbytëte me pyetje.

-Natyra nuk është keq këtej.Meqënse na mbyt shiu herëpashere,- iu ankua ajo.

-Unë e pëlqej natyrën shumë, sidoqë të jetë.Cfarë i pëlqen asaj, më shumë?

-I pëlqej;Ëndrrat e petaleve të luleve, stuhitë me erë e shira të forta, ngrohjen e blerimit të livadheve nga rrezet e diellit, një sy gjumë poshtë hijeve të pemëve, perëndimin e diellit, zhytjen e e tij në det.Një natyrë për poezi, në një emër poetik;Pranvera!-përfundoi ajo e enthusiazmuar.Tjetri ia plasi një të qeshure të gjatë e plot kënaqësi.

-Sa shpirt poetik, që paske mikja ime.E bëre lidhjen menjëherë. Nga cfarë iu druhesh njerëzve më shumë?-

-Mosmarrëveshjeve.Grindjeve!Keqkuptimeve!-iu përgjigj Pranvera mendueshëm kësaj rradhe, me sytë e ngulur në foton e Viktorit, e kafen te buzët.

Eh, sa herë nuk merremi vesh!

Sa herë më ka keqkuptuar!

Iu hap goja.Tjetri e ndjehu.

-Të zuri gjumi?

-Hëëë, aty afër!

-Mirë, mikja ime, po të lë në shoqërinë e gjumit.Nesër është ditë e re-gjëra të reja.

-Mirë u dëgjofshim!- i tha Pranvera me të shpejtë teksa pa orën në mur që shënonte tre e mëngjesit.Llogariti shpejt e shpejt me mënd; katër orë gjumë.

-Mirë u dëgjofshim, gjumë të ëmbël, Edi!

Lëshoi filxhanin e kafesë mbi komodinë.U shtri.

–Cfarë bën Viktori këtë cast??Po fle ose flet në telefon si unë.Mos po dëfrehet??Me kë??- e tmerruan këto pyetje…

*********

….Viktor Sulbeaj ishte një mashkull që i merrte gjërat shtruar e me lehtësi.Biles edhe kur ato ishin të koklavitura.Ishte një burrë i llogjikshëm.Nuk kishte rëndësi se sa i ngatërruar ishte problemi, me durim e llogjikë, ai ishte në gjëndje të gjente një mënyrë për t’i dhënë drejtim.Në sajë të talentit e karakterit të tij, Viktor Sulbeaj kishte marrë nën kontroll `perandorinë” e medias.Profesionin e kishte të trashëguar nga i ati.Ai pati qënë një nga radiofolësit e parë, që me krijimin e parë të valëve radiofonike, në dekadën e parë të shekullit të kaluar.

E parë! E parë! E parë!

Tashmë edhe ai vetë ishte i pari i asaj “perandorie të trashëguar”.Megjithse rrallë e shkonte atë nëpër mënd. Ai e kishte fituar tashmë pozicionin e tij. E vlerësonte shumë.Sepse aty ndodheshin rrënjët e traditës të Sulbeajve.Në raportin vjetor e pati vlerësuar Pranvera Trungun si një nga gazetaret më të mira.

Ulur në anë të tavolinës, me këmbët që i vareshin teposhtë, Viktori tërhoqi, një dosje, nga fundi i raftit, pranë saj.Filloi ta shfletonte.Në gisht i ndritëte rrethi i unazës floriri, me një gur të cmuar, të zi mbi të.Ishte vetëm 35 vjet. Kishte disa vjet që ishte martuar për herën e dytë.Lexoi në krye të dosjes;

Pranvera Trungu!

Tridhjetë vjece, e diplomuar në Universitetin e Tiranës, Babai i saj, një anëtar i respektuar i Parlamentit , ndërsa e ëma një ekonomiste e thjeshtë.Prindërit ishin divorcuar me mirëkuptim.Fillimisht, Pranvera bëri një jetë midis të dyve.Por kur e ëma u martua me dikë tjetër, ajo u vendos në Tiranë.Përfundoi studimet e larta, specializimin e më pas mbrojtjen e diplomës.Edhe martesa e dytë nuk i eci së ëmës.Po ashtu edhe të atit.Para disa kohësh ishin bashkuar përsëri të dy.

********

-Të lutem, hyni ju më parë,- i tha Viktori, teksa hapte derën e kafenesë.Pranvera iu bind fjalës mirësjellëse të tij.

-Po sikur të shkojmë poshtë, për kafe?Jemi më të qetë për të biseduar -i tha ajo.Sytë e saj larushë të hapur paksa- e vështronin.Prisnin aprovimin.Tjetri tundi kokën “PO”! Ajo eci me të shpejtë. Ai kokëulur e ndiqte pas.Vështronte këmbët e saj.Ajo e ndjehu.Përpiqeshe t’i gjysëmkryqëzonte.Si bënin modelet kur ecnin në pasarela.

Këmbë nazike!-mendoi ai.

Ishte shumë i suksesshëm në profesionin e tij.Jo, jo nga tradita e familjes! Aspak!

Ai ishte inteligjent!

I talentuar!

Mendje shpejtë!

Analitik!

Kërkues!

Simpatik!

Tërheqës!

I pasur!

Feminist!

Problemet i zgjidhte sistematikisht.Mendonte se si do ta fillonte prezantimin me një femër si Pranvera.Kishte një fytyrë, sikur ishte nën hijen e pemëve anës liqenit.

Elegante!Zëri i saj kishte tone delikatese të dialektit verior.Flokët i kishte kapur lart me një karficë.Megjithse dritarja ishte hapur, një valë zagushie përshkoi barin.Kondicioneri nuk punonte.Vëthët në veshë i varëshin deri te nofullat.Kishte veshur një bluzë të bardhë të hapur disi.Viktori dalloi pjesën e lartme të gjireve.Një përflakje i kaloi në trup.Ngriti-uli shpatullat menjëherë, të largonte emocionin.Piktura e një loti të madh reflektonte në mëngët e bluzës.Pranvera u ul në kanapenë ngjitur me murin.Këmba mbi këmbë! Fundi iu ngrit më lart.Gjysmat e kofshëve u zbuluan.Ai vështroi përsëri ato!

Sa të mira i ka dreqi!

Thonjtë e gishtave i kishte prerë shkurt.Të lyera me një manikyr të rostë.Ndjehu erën e deodorantit.

Femër seksi!

Si ta niste bisedën?Duheshe të tregoheshe tërheqës, miklues e lajkatar.Por jo, i pëlqente më shumë të ishte i thjeshtë.

I drejtpërdrejtë!

I hapur!

-Botë e vogël- e nisi ai bisedën

-Vërtet-ia aprovoi ajo.

Ai e dinte epërsinë e atyre fjalëve.Zbavitjen dhe emocionin e tyre.

-Nuk më duket suprizë. Unë e simpatizoj këtë mashkull- i tha vetes Pranvera teksa ia kishte ngulur vështrimin, me filxhanin e kafesë në buzë.Ndoshta kombinoheshin të dy. Edhe në interesat.

Është shumë tërheqës! -mendoi përsëri, ndërsa u rehatua më mirë në kanape.Kësaj here kofshët dolën më në pah.Ai ia nguli sytë atyre!

Autoriteti i tij i përshtatej më së miri asaj.Jo shumë i qetë! Jo i rreptë! Dicka që ajo e pat vënë re edhe te meshkujt e tjerë.Edhe te vetja e saj.Pranvera respektonte atë mashkull i cili dinte t’i menaxhonte emocionet.I cili kërkonte nga vetja e tij.Kështu gjykonte për Viktorin.E respektonte atë dhe veten e saj për të njëjtën arësye.

-Tërheqës-mendoi përsëri.Një mashkull i pashëm si Viktori do të jetë i tillë;’i rrezikshëm” për ndjenjat e saj.Mendoi të vinte një distancë midis të qënit epror dhe dashnor.Në fund të fundit; puna është punë, ndjenjat janë ndjenja!Zemra është një mace që është e mira të mos i zësh besë.Inteligjenca është gjë tjetër, por ajo nuk flet për dashurinë.

-Kur ta mendosh mirë cdo gjë, do të dëshiroja ta diskutojmë….sikur …hë..hë…. të pimë një kafe bashkë apo hamë edhe një darkë, nga e premtja-foli përsëri i pari Viktori.Ajo hodhi sytë te rrethi i unazës në gishtin e tij.Ai e kapi mendimin e saj.I buzëqeshi.Ajo i buzëqeshi gjithashtu.Pati një përfytyrim të gjallë, dëshirë të papritur, të papërmbajtur të bënte dashuri me të në një lëndinë, nën hijen e pemëve në pyll.Këmbët e saj të kryqëzuara me të tijat.

-E pranoj cdo gjë që mund të më thuash, Viktor-foli ajo me zë të ulët.Butësisht.Sytë e saj u gozhduan te unaza e tij.

-Mos e vrit mëndjen për këtë.Mendo vetëm për mua!- i foli ai po me zë të butë, duke treguar me gishtin e mezit, unazën.Pranvera fërkoi krahët e saj.Ndali dorën te loti i mëngëve.Tek e vështronte një kumbull loti ra mbi të.

Viktori ngriti dorën përshëndeti dikë.Me një të hedhur të flokëve me dorë, Pranvera kthehu paksa kokën.Fshiu lotin shpejt me kurrizin e dorës.

-Durimi-shqiptoi emrin e të porsaardhurit në bar.Me ngadalë e kujdes , Pranvera lëvizi në kanape.Tërhoqi fundin, duke i mbuluar disi kofshët.Në dialektin e saj, e turbulluar, kërcëlliti nëpër dhëmbë:

-Derr! Pa tru!Mediokër! Fshatar! Ndezi cigaren.

-Cinike!-mendoi Viktori, kur e dëgjoi atë të shfrente.

-Do të darkojmë të premte apo të shtunë-e pyeti ai, si për të ndërruar bisedën.

Ishte hera e parë që dikush ia bënte atë.Mundoheshe të tregohej e duruar.

-Të premte- i tha ajo pa ia ndarë sytë e egërsuar Durimit.

-Je kokëfortë!-i tha Viktori.

-Po jam!

-Edhe unë – i foli ai përsëri.

-Po edhe ti je, të dy.Mirë u pafshim të premten.Mblodhi veten.Doli jashtë kafenesë, duke e tërhequr derën fort pas vetes.U mbështet në të.Mori frymë thellë.

Të premte!…..

..Durimi..!-kërcëlliti nëpër dhëmbë emrin e tij. E zemëruar në kulm me veten, që pati mbajtur gjithë ditën në vëmëndjen e saj, atë. E kuptoi që Viktori e pat përmëndur atë me qëllim. Edhe pse e dinte tashmë që ai gjithshka dinte rreth të dyve nuk pati për momentin ndonjë ndryshim në reagimin e saj, vetëm se zëmërimin i saj e kishte dyzuar ndaj dy meshkujve, se sa te njëri. Kjo ide e qetësonte disi.

Durimi!-përsëriti. Mendon se është shumë i zgjuar! U përpoq ta largonte mëndjen nga ai. Filloi të mendonte rreth Viktorit. E bënte shpesh këtë. Kur dëshironte të largonte dicka të trishtueshme apo të mërzitëshme nga mëndja, kalonte në ëndërrime për dikë tjetër.

Morri tri herë frymë thellë me sytë e ngulur mendueshëm te filxhani i kafesë e duart mbështetur në anë të tavolinës.

-Po të më pyesnin mua, muaaa, do t’i jepja Durimit një leksion të mirë, atij derri të ndyrë-murmuriti në heshtje.Si hoqi edhe njëherë kafe, mendoi të njëjtën gjë edhe për Viktorin, që merrej me një fshatar, me një mediokër të tillë. Mos vallë janë të dy të barabartë në cdo gjë??!!

Jo, Jo Viktori! Ai është ndryshe!

Pranvera mundi të sillte me trishtim e zemërim zhgënjimet e pakënaqësitë, mërzitjet – i pakëndshëm me ata kokërdhokët e syve të kërcyer, që të frikësonin. Me kujdes vendosi filxhanin në lavamanin e mbushur me enë që prisnin t’i lante. Mendoi përsëri se Durimi donte një dush të nxehtë, për t’ja ulur hundën, si një njeri mëndjemadh e pompos. Do të kishte qënë më mirë të isha marrë me një mashkull që të ishte disi i vrazhdë, sesa me një të tillë i lustruar, që mendon se shkëlqente. Më mirë një mashkull që di të djersijë e të përkulë kurrizin, sesa një që i ndritin thonjtë sikur i ka lyer me manikyr dhe një kostum firmato veshur. Ndaloi për një cast në mes të kuzhinës, me njërën dorë në faqe, ndërsa mendimet luftonin me ndërgjegjen e saj. Ishte koha që ndjente nevojën se ajo duhej të merrej me një mashkull dhe Pse?

Ndjehej e vetmuar??

Kishte frikë nga vetmia??

Oh, zot, po mendonte Viktorin, duke e krahasuar me Durimin.

Qesharake!-ironizoi vetveten.

Me këtë ide në kokë vazhdonte të mendonte. Sillte ndërmënd imtësira. Biles pa lidhje.Të parëndësishme. Në fakt kishin ditë që i vërtiteshin në mëndje;…sytë e Viktorit ngulur në thellësinë e Liqenit të Bunës, ku kishin kaluar fundjavën. Zëri i tij oshëtinte i këndshëm në veshët e saj, i ngrohtë, me butësinë e dialektit të pagabueshëm verior. Si goja e tij lakohej kur qeshte, nga ajo kur ai buzëqeshte. Ishte e vështirë ta shpjegonte pse ajo i pat vënë re këto imtësira kur duhej as më shumë e as më pak të mendonte për ditët e ardhshme.

Unaza prej floriri në gishtin e Viktorit! Mornica. Shkundi kokën. Ajo ishte nga ato femra që kurrë nuk kishte menduar për meshkujt deri në momentin që ajo takohej me të-biles edhe atëhere kur ajo me qëllim, tërhiqte vëmëndjen e tyre.Ta vështronin. Por me Viktorin, po ndodhte ndryshe. Pranvera mendonte shumë për të. Biles deri vonë sa e zuri gjumi. Rreth takimit me të. Apo te kafja…

*******

I erdhi në mëndje kur e takoi për herë të parë. Viktori kishte erdhur atë ditë në TV, më herët se zakonisht. Dëshironte ta shihte Pranverën në emisionin; “Kafja e mëngjesit”. Ishte mëse e arësyeshme, biles logjike. Atij i duhej ta testonte, për të dhënë vlerësimin, sfidën e parë me ekranin, sa e zonja ishte ta përballonte e më pas të vendoste. Nuk e kishte zakon të testonte gazetarët, punonjësit apo të hynte në brendësi të tyre. Por atë mëngjes në rast se po e bënte këtë -ishte thjesht për të mirën e punës. Nuk e cmonte dot, kur sillte ndërmënd si bëhej ajo në fytyrë, kur i përmëndje emrin e rivalit të saj-Durimit. Ky moment nuk i hiqej nga mëndja e sytë. Por kur ai u ndodh në studio femra që kishte përballë e bëri të mos ndjehej komod. Dëshironte të dinte arësyen; -Pse?

Të dinte arësyet e motivet ishin shumë themelore për të, sepse do të ishte në gjëndje t’i jepte përgjigje cdo pyetje e zgjidhje cdo problemi. Viktori e vlerësonte bukurinë-në art, në arkitekturë dhe sigurisht edhe në përformancat e një femre.

Pranvera Hektor Trungu ishte e bukur. Kjo nuk do të thoshte për Viktorin, që ta bënte të papërkulshëm para saj. Inteligjenca ishte dicka që ai jo vetëm e vlerësonte por padyshim e kërkuar nga gjithkush me të cilën ai lidhej. Kjo ndoshta ishte pika e dobët e tij. Atë që nuk e kishte gjetur te dy femrat e para, te gruaja e parë dhe te e dyta tashmë, i dukej se po e gjente te Pranvera. Kombinim i ndjenjave, shpirtit dhe interesave. Padyshim ajo ishte inteligjente. Asnjë arësye për tu shqetësuar. Tipi që ai dëshironte-ishte ajo. Sigurisht ajo, që ai gjeti.

Cfarë gjeti te ajo??

Sytë??

I përfytyronte ata sy larushë, që shëndrisnin sidomos shumë, kur ajo ishte në humor të këndshëm. Sy të ciltër, të qeshur, të sinqertë! Që atë e tërhiqnin shumë! Viktori i respektonte këto ndjesi. Akoma më shumë kontrastin e ngjyrës së humorit, që e intrigonte atë.

Seksi?/

Edhe një fillestar do të tregohej i kujdesshëm ndaj natyrës seksuale femërore. Për këtë ai kurrë nuk e konsideronte veten e tij -mashkull naiv. As edhe ndonjë natyrë e ndjeshme e vecantë. Herën e parë që ai e pa Pranverën, ndjehu një dëshirë të ngutëshme, si cdo mashkull për femrën. E pazakonëshme. Ai mendonte ngrohtësisht për të. Dicka që ai e konsideronte me kujdes -I dorëzuar para saj! Vendosi të hiqte dorë -të mos ia përmëndëte më emrin e Durimit.

Tashmë Pranvera ishte në rrugën e tij! Vetëm po e vështronte!

Goja e saj e bukur, e butë, e dëshirueshme për ta puthur! E përfytyronte atë mjaft qartë lakuriq në krevatin e tij, nën dritën e zbehtë të një qiriri.

Harroi që ishte i martuar. Mendonte vetëm për të. Gjithshka që ekzistonte ishte -Ai dhe Pranvera!

Teksa vazhdonte ta vështronte Viktori kuptoi mungesën e një mashkulli në qënjen e saj. Ndoshta kishte kohë që ishte e vetme. Ndoshta kishte kohë që…..

Ajo nuk mundi t’i rezistonte buzëqeshjes së tij.

-Natyrisht-foli ajo, me një të hedhur të flokëve mbrapa-unë bëj vetëm, fantastiken. Kjo është pse-ja që ti më dëshiron mua, Z.Sulbeaj!

-Mmm-ishte përgjigja e Viktorit. Një mmmm e kënaqëshme.

“Një mashkull i komunikueshëm”, murmuriti me vete ajo.

-Në rast se dëshiron mund të hamë darkë bashkë sonte, te restorant “Juvenilja”. Mbrapa stadiumit, në hyrje të kodrës së Liqenit artificial,-i ofroi Viktori.

Ajo ngriti njërën vetull. Një vështrim i shpejtë mosbesues në fytyrën e tij. Darkat intime ishin dicka, që duhej menduar me kujdes. I pëlqenin ambicjet dhe enthusiazmi, karakteristikë e veriorëve, të cilën e kishte vënë re edhe te burri i dytë i së ëmës. Ambicja ishte dicka që ajo e kuptonte atë si një arësye që duhet kërkuar te meshkujt më shumë në aftësitë krijuese të tyre, se sa në marrëdheniet intime të saj. Dy kolegë, njerës të orientuar nga karriera e tyre, prodhojnë një cift të ngathët, shqetësues. Ajo e kishte vënë re që herët në jetën e saj, teksa vështronte prindërit e saj me njëri-tjetrin, me bashkëshortët e tyre.

********

Në qetësi, ai e coi atë në hotel. I qetë e aktiv. Këto ishin dy impresionet e para që ajo pati për Viktorin. Dhoma e hotelit ishte komode. Pranvera u ul në anë të krevatit. Soditëte gjithshka kishte në të. Ndërsa Viktori shkoi të bënte nga një kafe.

-Kafe, Pranvera??

Ajo ngriti qerpikët. E para herë. E vetmja. Që ai e thirri me emër. Kjo e intrigoi atë. E tha aq ëmbël e ngrohtësisht, sikur ai po përfytyronte stinën e verës të nxehtë e me stuhi.

-Jo faleminderit, kam pirë shumë kafe sot. Kam frikë për më shumë.-iu përgjigj ajo mendueshëm. Melankolike.

-Asgjë nuk ka të bëjë me punën. Harroje atë! Unë të dëshiroj vetëm ty! Të pij kafe vetëm me ty!

-Kafe??-përsëriti ajo fjalën disi e habitur

-Po, po kafeqejfin, zemër. Ka ditë, ditë – që ditën që të pashë! Nuk pres dot më…..

Ai e la për një cast të vështronte jashtë dritares, dritat që canin errësirën. Por asgjë më shumë se fjala,-kafeqejfi-joshëse-se sa fytyra e tij. Ai ishte i pashëm, i pasur, i talentuar.Tërheqës! Ai iu afrua. Pranvera e pati humbur. Ngutas përkuli kokën. Viktori preku atë dhe ndjehu butësinë e të ndënjurave.

-Nuk të lëndoj, zemër. Ai e coi peshë në krahët e tij. E uli me kujdes në tavolinë. Ndërsa qëndronte me fytyrën përballë të tijës, ajo mbylli sytë.

-Mbështet duart në tavolinë-i foli ai butësisht. Pranvera iu bind verbërisht. Vuri duart mbi kofshët e saj. Ngadalë ngriti fundin e saj. Kofshët e bukura, ngjyrë cokollatë dolën në pah. Viktori u ul në gjunjë. Përkëdhelte ato deri lart. I ndukte lehtas.

-Nuk të lë shënja shpirt- i tha me një frymë. Filloi të puthte gishtat e këmbëve. I përkëdhelte me gjuhë. I kafshonte paksa lehtas. Pranvera ndjehu buzët e tij të nxehta në kofshët e saj. U mundua t’i buzëqeshte. T’i thoshte dicka, por goja iu mbyll, buzët i dridheshin. Ajo ishte verbuar tashmë nga lotët e kënaqësisë dhe dëshirës së papërmbajtur;

-Të ishte me të përsëri ……përhumbte e tëra në cdo gjë.

-Pranvera-emri i saj, doli dridhshëm nga fryma e tij. Një nga duart e tij lëviste për nga lart trupit. Gishti i madh përkëdhelte cepin e syve të saj. Duart e tij pushtuan fytyrën e saj butësisht. Përpëliste qerpikët. Ajo nuk mundi t’i rezistonte ndërsa ai e afronte sa më shumë vetes së tij. Një pjesë e buzëve të tij, ndjehu kripën e lotëve që binin në faqet e saj. Me gjuhë fshiu ato. Butësisht. Ngrohtësisht. Me një lëvizje të shpejtë, lakmuese, ai e kapi atë nga shpatullat. Ajo me të njëjtën shpejtësi i zbërtheu pantallonat. I shtyhu me forcë poshtë këmbëve të tij. Kofshët e saj u mbërthyen fort në kryqet e Viktorit. Penetroi. Goja e tij gjeti të sajën me afsh. Shijonte atë. Gishtat e saj kruanin lehtë faqet e tij të parrojtura . Një ofshamë doli nga gjoksi i tij, -një hungërime kënaqësie e dëshire mashkullore. Krahët e tij rrokën atë fort, madje më fort se fort , për të cilën ajo priste shijen e mirë, të këndshme të takimit me të. Gjunjët e saj u stepën, tërësisht. Viktori ngriti kokën. Pranvera e vështronte me sy të ngazëllyer;

-Si u gjendëm këtu, ne të dy…-i pëshpëriti në vesh.

-Dëshira ime kokëkrisur, për ty e për veten time-i foli ai qetësisht. Një e dridhur e përshkoi atë ndërsa afshi i tij i nxehtë preku buzët e saj. Rrëmbeu gojën e saj. Zhyti në të gjuhën. Kërkonte ethshëm të sajën. Ndërsa duart e saj përkëdhelnin shpatullat e tij, Viktori ofshante. Ajo e kuptoi se ai po humbiste kontrollin. E mbyti me puthje në buzë, gushë, pjesën e lartme të gjoksit. Kafshonte me dhëmbë bluzën e saj, derisa ata kapën thithat e gjireve. Një rënkim doli nga ajo, dhe lëvizi instiktivisht ngjitur fort me Viktorin. Trupi i tij gëlonte ndaj të sajit. Fytyra e tij ishte mbuluar nga djersët. Vrimat e hundës hapeshin-mbylleshin nga ofshamat. Sytë e saj përhumbeshin. Ai lëviste kundrejt saj, duke e bërë Pranverën të ndjente në cdo centimetër, atë cfarë ai dëshironte. Ajo ofshante ndjeshëm e ngrohtë. Edhe ai lëshoi një tingull. Ajo e dëshironte atë të ndalonte , dhe në të njëjtëen kohë ajo dëshironte që ai kurrë të mos ndalte.

-Viktor,-zëri i saj dridhej.Viktor…

Por goja e tij mbuloi të sajën, duke penetruar më thellë, ndërsa kryqet e tij ledhatonin atë ngadalë. Dridhshëm, e përflakur, ajo i jepeshe e tëra, duke kërkuar më shumë.

Për një cast ai ndali.

Ai e peshoi në krahët e tij. E uli lehtas në krevat. Ajo nuk fshehu asnjë pjesë të trupit të saj. Ai merrte cfarë ai dëshironte, duke e kthyer anash, ngritur lart, rrukullisur atë në të gjitha anët, gjithmonë me kujdes e kërkues. E puthte poshtë krahëve, të ndënjurat, në të gjithë trupin. Ajo ofshau nga një dëshirë e papërmbajtur.

-Viktor, të lutem. E ndjej je shumë pranë, të lutem Viktor…- bëlbëzoi ajo. Rrëmbeu kokën e saj, e puthi. Ndërsa gishtat e tij përkëdhelnin feminitetin e saj.

-Ti nuk do që unë të ndal, shpirt, Ja tani…

Futi kokën mes kofshëve të saj. Gjuha e tij ledhatonte cdo ind delikat në brëndësi të kofshëve. Ajo ishte e fortë, e lagësht. Duart e saj luanin me flokët e tij. Ofshante lehtë. Këmbët e saj pushtuan fort kokën e tij. Trupi i saj lakohej, tendosej- …-këtu, të lutem, më shumë, tani……E morri nën vete. Penetroi me kujdes përsëri. Fort. Thellë. Pranvera ishte e tëra dashuri.

-As mos e shko në mëndje të ndalësh tani- murmuriti ajo.

Ai hungërrinte dhe lëvizte. Ndjenja, që ai ishte brenda saj, shkonte përtej kënaqësisë që ajo po përjetonte.

-Pranvera-thirri ai emrin e saj, mes rënkimeve.

-Viktor, Viktor-përsëriste edhe ajo emrin, nën efektin e orgazmës. Qëndruan për një cast me trupat mbërthyer fort. Ai ia puthte , ballin, sytë, buzët, mjekrën.

-Ishte piedestale- bëlbëzonte ajo.

-Kështu do të jetë gjithmonë- ia kthehu ai.

-Unë bëj vetëm fantastiken! Qeshte, vetëm qeshte si lozonjare. Ai e pushtoi fort. Qeshinin të dy….

******

Rrudhi vetullat.

-Ai është imi, tani-i tha vetes Pranvera, ndërsa ishte përpara pasqyrës. Kapi flokët prapa me një kapëse, të së ëmës. E cmonte atë si një kujtim të rrallë. Vështroi cdo pjesë të makiazhit në fytyrë. E kishte trashëguar nga e ëma, teksa e këshillonte;

“Bëj një makiazh të lehtë në tiparet më të bukura për t’i nxjerrë në pah ato”. Kur koha e thërriti atë, ajo ishte e gëzuar, e lumtur që ajo kishte përfituar artin e bukur të letërsisë, gazetarisë. E ndjehu, që ja kishte dalë. Kishte arritur qëllimin e saj. Punë në radiotelevizion dhe Viktorin.

Treqind e gjashtëdhjetë e pesë ditë! Pesëdhjetë e dy javë! Dymbëdhjetë muaj! Që ajo punonte për Televizionin. I duhej të jetonte me egon e sfidës! Doli në korridorr. Ecte drejt studios. Te dera e saj ishte Viktori. Hodhi sytë rrotull. U sigurua që askush nuk ishte aty.

Ai dhe Ajo!

Ai e përfshiu nga beli:

-Nga fundi i javës do të jemi bashkë të dy.

-Ti me mua në krevat. Dua të më tregosh përsëri, se cfarë na pret më shumë në të ardhmen, jetën tonë, fatin tonë!- i tha ajo. Ai ja morri duart në të tijat:

-Unë të mendoj shumë, shumë. Të dy do të jemi. Ti e di tashmë se cili jam unë, si e kam bërë jetën, si jetoj unë. Unë kam pasur femra të tjera në krevat, por jo si ty. Asnjërën!

-Ndoshta unë jam më naivja. Dua të jem femra e fundit në krevatin tënd. E vetmja!-i foli ajo pa i shkëputur duart prej tij.

-Pranvera, zemra ime, nga ky moment je vetëm TI! Dje morri fund divorci.

-Ajo shtrëngoi fort duart e tij.

-A e dëgjon?- e pyeti ajo.

-Cfarë?

-Shqipja e Andeve- i tha ajo. Krahët e saj pushtuan Viktorin.

-Kurrë nuk do të ndalë!- i tha ai.

 Sapo, politika dhe diplomacia jonë, u duk e destinuar që të ngrihej në një marrëveshje dy  shtetërore, linjat partiake dhe ideologjike filluan që të përçaheshin. Por, një seri e ngjarjeve të këtyre viteve të kaluara, na sugjeruan se qeniet njerëzore- duke i përfshirë edhe ata që i përkasin sojit të zyrtarëve të lartë partiak, ideologjik e shtetëror, nuk duan që të kufizohen në aspektin intelektual e kombëtar. Mos marrëveshjet e sotme kryesore të lëvizjes shqiptare në Ballkan e më gjerë, mund t’i përmbledhim në luftën kundër dy tendencave të mëdha dominuese që largohen nga ideja e Bashkimit Kombëtar dhe e cila në fakt është bërë teori sunduese dhe e dëmshme në këtë lëvizje të përgjithshme popullore..Këto dy tendenca janë: a)  reformizmi (oportunizmi,) dhe b), anarkizmi (ekonomia e tregut, bashkimi i shqiptarëve shqiptar në Evropë, mos funksionimi i ligjit, korrupsioni etj) Të dy këto largime nga teoria e bashkimit kombëtar që sundojnë në lëvizjen shqiptare, shfaqen në forma e mënyra të ndryshmen në të gjitha shtetet e trojet ku banojnë shqiptarët.  Ekziston një fakt për të kuptuar se këto mosmarrëveshje nuk mund të kuptohen si ngjarje të rastit e as vetëm si gabime të personave apo grupeve të veçanta, bile as edhe me ndikimin e traditave historike tradicionale e kombëtare. Ekziston  një numër i rëndësishëm i shkaqeve që burimin kryesor e kanë në sistemin ekonomik dhe në karakterin e zhvillimit të shteteve për rreth Shqipërisë të cilat i krijojnë, i lindin dhe i ushqejnë, vazhdimisht këto probleme e kundërthënie në mes tyre.

  Një nga shkaqet më të mëdha e më të thella që i kanë lindur dhe i krijojnë mosmarrëveshjet herë pas here në raport me rrugën, formën dhe taktikën që duhet përdorur, është vetë rritja e lëvizjes shqiptare dhe e vetëdijes shoqërore kombëtare në përgjithësi. Në të gjitha vendet socialiste, burokracia shtetërore e më hershme, pashmangshëm, mundohet të krijoj dy sisteme të qeverisjes, dy metoda të luftës për interesa të veta, vetëm e vetëm për ta mbrojtur e ruajtur edhe më tutje sundimin e vet.  Këto dy forma të qeverisjes, herë pas here zëvendësojnë njëra-tjetrën e herë pleksen së bashku në kombinime të ndryshme. Tashmë, të gjitha këto forma të luftës kundër Lëvizjes  Kombëtare, na i ka mësuar historia. Qysh, nga viti 1913 e deri sot, pushteti serb i ka përdorur të gjitha metodat e format e mundshme të dhunës për t’i realizuar projektet e hartuara fashiste, nga Ilia Garasheninin i vitit 1844 e deri te ai i Millosheviqit,  më 1997, për shfarosjen e popullit shqiptar dhe largimin e tyre nga trojet e veta  etnike.  Këto janë, disa nga metodat, të cilat janë përdorur e zbatuar ndaj popullit shqiptarë në përgjithësi; Së pari, është metoda e dhunës e cila është përdorur në të gjitha periudhat historike, varësisht prej rrethanave shoqërore, metodë, e zhdukjes të çdo gjëje shqiptare siç është gjeonalogjia, historia, gjuha kombëtare shqiptare e njerëzore, në të mirë të popullit sllav të Ballkanit; Një rëndësi të madhe iu ka kushtuar edhe metodës së përkrahjes të të gjitha institucioneve të vjetra dhe të kalbura të qeverive të mëparshme të M.S.K.S dhe Jugosllavisë Socialiste Vetëqeverisëse të satrapit Titos. Veçanërisht, është praktikuar edhe metoda e mohimit të mundësisë së luftës me Jugosllavinë gjegjësisht  Serbinë, duke u munduar të fusin frikë e përçarje në mes popullit shqiptar në përgjithësi. Edhe sot e kësaj dite, strategjia dhe gjeopolitika serbe, pa ndërprerë vepron në drejtim të mohimit të mundësisë për realizimin e reformave shoqërore dhe kalimin nga sistemi i vjetër komunist në atë parlamentar. I tillë ishte, dhe është edhe sot e gjithë ditën, thelbi i politikës konservatore dhe fashiste e cila në Ballkan dhe Evropë çdo ditë e më shumë është duke pushuar e vdekur politika klasike e shtypjes, dhunës e gjenocidit  e që është duke u bërë çdo ditë e më shumë liberale e mbështetur në parimin e të drejtën e qytetarit. Në ditët sotme në kontinentin e Evropës, është duke u zbatuar parimi i ‘liberalizimit’, i hapave drejtë zhvillimit të të drejtave politike, drejtë reformave shoqërore  e demokratizimit të popujve në përgjithësi etj.

  Çdo, pushtet e qeveri, kalon nga njëra metodë në tjetrën, jo sepse udhëhiqen nga interesat personale të personave të veçantë dhe jo për shkak të rastësisë por për shkak të karakterit thellësisht  kontradiktor të vetë gjendjes së krijimit të pushtetit. Çdo pushtet, pavarësisht rregullimin shoqëror, është aparat i ‘dhunës’ dhe jeton duke u mbështetur në kurrizin e masës së gjerë. Shumë herë, qeveria e arrin qëllimin e vet për një kohë të caktuar, duke u mbështetur në zbatimin e politikës…’liberale’ e cila është politike por më ‘dinake’ e më e rrezikshme sesa që shihet e kuptohet në realitet.  Për këtë arsye, një pjesë e popullit shqiptar, po edhe një pjesë e përfaqësuesve të tyre, duhet ta dinë se mund të gënjehen e mashtrohen, nëse nuk janë mjaft sy qel, siç jemi gënjyer edhe më herët nga shumë shtete e armiq të shqiptarëve. Këto, mashtrime e tendenca, vazhdojnë  të ndodhin edhe më tutje, te shqiptarët e Kosovës, Maqedonisë, Preshevës,  Mal të Zi, Greqisë e që nuk janë duke e kursyer  as edhe vetë Shqipërinë e cila është anëtare e OKB-së. Këto, tendenca në brendësinë e tyre, nuk përmbajnë asgjë tjetër, vetëm formulën e ashtuquajtur; formulë e interesit të ngushtë  personal e familjar . Ish, qeveritarët e pushtetit komunist jugosllav e shqiptar, po edhe ish bashkëpunëtorët e tyre të ngushtë, janë duke vepruar vazhdimisht për ta shpallur të ‘vjetruar’ mendimin dhe teorinë e luftës si rrugën e vetëm të lirisë, të cilën e vërtetoj lufta e fundit e UÇK-së.  Të gjithë ata, janë bashkuar rreth  një politikë jo realiste, e cila të çon drejtë mohimit të plotë të saj, siç na ndodhi në vitet e 90-ta në Kosovë, nga themeluesit dhe ‘ideatorët’ e LDK-së, në krye me I. Rugovën. Dredhitë dhe intrigat e pushtetit serb i ndihmuar edhe nga një numër jo i vogël i shqiptarëve, krijuan mundësinë e forcimit të idesë antishqiptare edhe tek një pjesë e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare që është dashur më shumë se 50 vjet punë, mund e djersë për përgatitjen e popullit për sakrifikimin e jetës, familjes dhe vetëflijimin e tyre. Nga përfundimi i luftës e deri në momentin aktual, në lëvizjen popullore, shumë herë ka ndodhur që mosmarrëveshjet në brendësi dhe radhët e saj të arrijnë deri te një përçarje e drejtpërdrejtë dhe tepër të rrezikshme. Të gjitha këto shkaqe që i kam përmendur kanë ngjallur dhe i kanë rritur mosmarrëveshjet në mes të anëtarëve të lëvizjes, në lidhje me rrugët dhe taktikën që duhet ndjekur për çlirimin e bashkimin e popullit shqiptar. Me gjithë dëmin e madh që iu ka bërë lëvizjes të gjithë duhet ta dimë se nuk ka forcë e as fuqi, që mund ta ndaj popullin nga atdhetarët, studentët, ushtarët e fshatarët si edhe nga ideja e lirisë dhe bashkimit kombëtar. Është e kuptueshme që kalimet e personave, grupeve dhe e shtresave të veçanta nga radhët e masës, mund të mashtrohen një herë, dy, apo më shumë herë, po, nuk mund të mashtrohen tërë jetën, ka thënë themeluesi e ideatori i pavarësisë moderne të  SHBA, presidenti  Xhorxh Vashingtoni.

  Organizimi dhe eksperienca e lëvizjeve shqiptare, si edhe eksperienca e lëvizjeve të shteteve tjera në Ballkan e më gjerë na kanë ndihmuar që ta kuptojmë e ta gjejmë, rrugën e drejtë, për tu çliruar e bashkuar në një shtet të vetëm shqiptar.

     Më 3:04.2013. Prishtinë

1.

            Në qytetin bregdetar San Remo në Italinë e Veriut e kambandali në vigjilje të vitit 2000 udhmërgimin e dhimshëm qytetari malësor, Lulash Mëhill Niklekaj, duke i fortmbajt me veti çantën e muratorit me veglat e punës (mistri, vizore, daltë, metri, çekiç) dhe bllokun me plot poezi e shkrime të ndryshme. Ai është “murator i lirë” në kërkim të punës së mjeshtrit nga porti deri tek malet e këtij qyteti të lashtë e të ri. Njëherash është edhe “poet i lirë” që derdh në vargje motivet e vendlindjes së tij në Shqipërinë e Veriut e të jetës së emigrantit në dhèra të huaja.

Historia, Tyrqia dhe reagimet tona, një trilogji e zbehtë

Nga Reis Mirdita

«Huj shkon me shpirtin» thot populli dhe se luan topi! U ngjallën shpirtërat e vdekur, u kacavirën të gjallët dhe formuan frontin për mbrojtjen e taborreve gjegjëse. Nuk shoh asnjë «profet» të hyjë përmes dhe të del në anën tjetër i pa lagur në det a i pa kallur në flakë. Doja unë të kaloj mes për mes tyre pa u luhatur por, e pamundur. Ata të zjarrit veç hukatshin drejt kundërshtarëve që rrinin në mbrojtje dhe i drejtonin tytat e ujit vetëm kurr s’kishin kah t’ia mbajnë bga zjarrëhedhësit. «Kush po don me na ndërrue historinë ??? Ska burrë që e bënë këtë se na bëjmë PET-icione e s’lëshojmë pe!» Sa m’u bë qefi që e mbrojmë historinë tonë po të tjerët thonë se mu kjo histori është shkruajtur nga do qeratahë të Enverit e të Titës e besa edhe të grekut e të rusit. Kuj me i zënë besë ?! Po më duket se askush edhe s’kish lypë me u ndërrua historia e ynë. Një rishiqim i fjalorit, i numrave, i viteve (po flas në përgjithësi), i fakteve të prodhuara dhe jo atyre autoktone-origjinale… Pse hidhërohen njerëzit e ditur e të paditur? Ana! Po, i merr ana. Kujtojnë se duke u luhatur nëpër kallakunxhën e historisë së shkruar nga regjime e regjimente politike të antropologjisë së shekullit të kaluar, do këndellen në botën e mediave nga e cila kanë marrë amanet kaherë.

Sot në asnjë libër shkollor, i banalizuar apo shkencor, nuk gjejmë termin hordhi, sidomos kur flitet për ushtri të rregullt. As paramilitarët nuk janë hordhi. Në shqip hordhi fise të ndryshme plaçkitëse pa synime e njohuri politike e pushtuese e pushtetvendosëse; janë grupe hajnash që vjedhin e shkatërrojnë por sidomos ky term përdoret për ata të cilët kalojnë pas një invadimi ushtarak apo paramilitarë dhe plaçkisin e torturojnë pa asnjë skrupull popullatën e dërmuar më parë. Të flitet në histori se X hordhitë pushtuan një vend, robëruan një popull, është ofendim dyanësorë; Hordhitë nuk mund të pushtojnë e as dinë të pushtojnë e robërojnë vënde e popuj, prandaj as na pushtuan e as na robëruan ata. Si u tha më lartë, ata plaçkisin dhe vrasin popullatën e ngelur pa asnjë mbrojtje. Trojet tona kanë qënë të rrahura nga hordhi para dhe pas invazionit otoman dhe na duhet të flasim për këto sikur që flasim edhe për kohën otomane, por vetëm nëse hordhitë kanë vepruar e për këtë kemi dokumente veridike. Repartet ushtarake, sado që të jenë të pamëshirshme nuk njihen si hordhi, e sidomos një ushtri që mbajti me vite të rrethuara ose pushtoi qytetet më të mëdha të kohës në botë. Sot të them akoma se shkencërisht, as paramilitarët nuk janë hordhi. Sikur të ishin të tillë, atëherë përse një shtet të ketë përgjegjësi mbi ta. Përse njerëz të tillë kërkohen nga drejtësia ndërkombëtare. Hordhitë dënohen si hajna e vrasës pa ndonjë përgjegjësi të kodeve ligjore ushtarake e ata, në një moment të volitshëm për pushtuesin, i kërkon dhe i dënon edhe vet ai.

Mandej, rishiqimi i historisë nuk është as krim as tradhëti nëse kjo bëhet në suaza shkencore dhe pa prapvijë politke apo përfituese nga subjekte (jo)shkencore. Na nuk duhet të hyjmë në lojë politike me rishiqimin e historisë tonë. Nuk duhet të ndikohemi as nga Tyrqia e as nga të tjerë. Ne mund t’a marrim si propozim një kërkesë pa ra nën influencë se çka, ku dhe si do të bëjmë rishqyrtimin. Nëse Fan Noli nuk pajtohej me Barletin  dhe jepte shifra e shtjellime të tjera, bëri punë të vlefshme shkencore dhe nuk tradhtoi historinë tonë, përkundrazi ai e ngriti në baza më veridike një periudhe të lavdishme tonën duke iu shmangur mitizmave e smadhimeve ose zvoglimeve të tjera që ndiqen nga interesi apo patriotizmi romantik. Mbarë bota rishikon historinë në të gjitha poret e saja. Nga formimi apo paraqitja e shenjave të para të egzistencës e më sot. Zbulimet e reja dhe dokumentet e reja për çdo ditë në mos çdo minutë ndërrojnë ndonjë të vërtetë historike e shkencore sepse aq ishin të dhënat e duhura. Sikur për të gjitha ndryshimet e historisë të bëheshin peticione nga ANË e MBANË, vaj historia.

Nëse them se komunizmi e bëri këtë e atë të keqe, unë e ndryshova historinë e viteve komuniste. Ajo thoshte se komunizmi ishte e aritura më e lartë e njeriut para njerëzimit (si sistem). Unë e them të kundërtën. Me këtë kundërshtim jam koshient se do të dalin edhe për këtë ndryshim peticionista…, i pres.

Historia e ynë do të ndryshohet patjetër, jo pse këtë e tha dikush nga larg po pse na duhet t’i gjejmë vlerat tona të mirëfillta. Na do të gjejmë dokumente të pazbuluara akoma dhe jo vetëm për kohën osmane. Na e meritojmë historinë tonë ashtu si e kërkon shkenca dhe ashtu si e kemi jetuar.

Mos ma merrni për të keqe se po e përfundoj në stilin e komunistave e peticionistave:

Historianë, ju shkencëtarë të vërtetë, bashkohuni në punën tuaj dhe hiqni dorë nga davutogllistat e peticionistat e pahajrit!